Nasip DEMİRKUŞ
Biyoloji Bölümü, Eğitim Fakültesi,
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Tuşba, Van, Türkiye.
Bu makale, obezitiyle mücadele eden bireylerin disiplinli beslenme alışkanlıkları edinebileceği ve egosunu (nefs) eğitebileceği merkezler olarak "Modern Riyazet Okulları"nın kurulmasını önermektedir. Proje, evrimsel psikoloji, sinirbilim ve Sufi geleneklerinden kavramlara dayanmaktadır. Makale, insanlığın biyolojik yetişkinliğe ulaşmış olmasına rağmen, "Filogenetik Yaş Hipotezi"ne göre "17 yaşındaki bir ergen" ahlaki seviyesinde davrandığını ve olgunlaşmak için "Halifelik Sınavı"nı geçmesi gerektiğini savunuyor. Bu okullar Prefrontal Korteksi güçlendirecek, "Binici (Zihin) - Binek (Nefs/Hayvan Ruhu)" dengesini sağlayacak ve bireylerin bencil "ergenlikten" özgeci "yetişkinlik"e geçişine yardımcı olacak. Obezitiyle ilgili maliyetlerden tasarruf edilen kaynaklar, dünya çapında açlıkla mücadele için kolektif yardım havuzuna (Infaq) aktarılmalıdır. Bu, insanlığın Dünya'da bilinçli bir "ortak yaratıcı" (Halife) olduğunu kanıtlama ve gelecekteki Uzay Uygarlığına hazırlanmanın sınavıdır.
Bilim ve teoloji uzun zamandır ayrı dünyalar olarak algılanmıştır. Ancak John Polkinghorne ve Francisco Ayala gibi düşünürler, bu iki alanın tamamlayıcı olduğunu, çelişkili olmadığını savunurlar: bilim "nasıl" sorularını yanıtlarken, teoloji "neden" sorularını açıklarken [(Polkinghorne, 2006); (Ayala, 2007)].
Prof. Dr. Nasip Demirkuş'un "Evrensel Hayat Hikayeleri Bilimi" yaklaşımı, E.O. Wilson'ın "Uyum" vizyonuyla örtüşüyor ve evrimi sadece biyolojik bir süreç olarak yeniden tanımlamakla kalmıyor; ancak kozmolojik, kimyasal, jeolojik ve kültürel boyutları da içeren dört boyutlu bir gerçeklik (Uzay, Zaman, Evrim, Enerji) olarak ele alıyor [(Wilson, 1998); (Demirkuş, 2025c); (Demirkuş, 2025d)].
Evrimsel açıdan bakıldığında, Homo sapiens yaklaşık 200.000 yıl önce biyolojik olgunluğa ulaşmıştır. Ancak, "Filogenetik Yaş" teorisine göre, insanlığın ahlaki evrimi biyolojik evriminin gerisinde kalmıştır. 1 milyon yıllık insan tarihi insan yaşamıyla karşılaştırıldığında, türümüz şu anda "17 yaşındaki bir ergen" gibi davranıyor [(Demirkuş, 2025b)].
Eric Chaisson'ın "Kozmik Evrim" modeli ve "Enerji Döngüsü Teorisi" bu durumu artan enerji yoğunluğunun bir sonucu olarak çerçeveler: Dünyadaki tüm yaşam formlarının ürettiği enerji, (biyolojik, ahlaki, kaotik) bir döngüde Yaratıcı'ya ulaşır. Mevcut "kaotik ve bencil" enerji çıkışı, insanlığın henüz kozmik olgunluğa ulaşmadığının kanıtıdır (Nefs-i Mutmainne) [(Chaisson, 2001); (Demirkuş, 2025b)].
İnsan ruhunun yapısı, İmam Gazali'nin ünlü "Binici-Binek" metaforuyla açıklanabilir. Bu modelde "Binek" (At) Ruh'tur (modern sinirbilimde Limbik Sistem ve dürtüler), güçlü ama kördür. "Binici", onu yönlendirmesi gereken Zihindir (Prefrontal Korteks) [(Al-Ghazali, 2018); (Demirkuş, 2025a)]. Modern Riyazet Okulları, zayıflamış "Binici"yi güçlendirmeyi amaçlar.
| Nefs Seviyesi | Nörobiyolojik Karşılık | Özellikler |
|---|---|---|
| Nefs-i Emmare (Emreden Nefs) |
Limbik Sistem & Orexin Nöronları | Düşük Duygusal Zeka (EQ), dürtüsel davranış. "Bağırsak-beyin ekseni" ile tetiklenir; sağlıksız mikrobiyota duygusal yemeyi artırır (Harvard Public Health, 2023). |
| Nefs-i Levvame (Kınayan Nefs) |
Prefrontal Korteks Aktivasyonu & aMCC | Vicdanın uyanışı, hataları fark etme. Ön Midsingulat Korteks (aMCC), zor işleri yapma iradesiyle ilişkilidir (Therrien, 2024). |
| Nefs-i Mutmainne (Huzura Ermiş Nefs) |
Tam Prefrontal Kontrol & Yüksek EQ | Binicinin binek üzerinde tam kontrolü. "Ahlaki yetişkinlik" seviyesi. |
2024 araştırmaları, düzenli öz-disiplin ve farkındalık eğitiminin beyindeki "Varsayılan Mod Ağı" (DMN) ile kortizol seviyelerini %35 oranında düşürdüğünü kanıtlamıştır [(Demirkuş, 2025a)]. 2023 yılında yapılan bir nörogörüntüleme çalışması, düzenli meditasyon ve farkındalık uygulamalarının prefrontal korteksteki gri madde yoğunluğunu artırdığını ve bunun duygu düzenleme ile özdenetimle ilişkili olduğunu doğruladı (ScienceDaily, 2023).
İslami edebiyat ile modern paleoantropolojinin sentezi, ilginç bir tarihsel bakış açısı sunar. Kur'an'da (Bakara 2:30), meleklerin "Yeryüzünde fesat çıkaracak ve kan dökecek birini mi yaratacaksın?" sorusu, Adem'den önceki varlıkların (Cin veya ahlak öncesi Homininler) yeryüzündeki yıkıcı davranışlarına dayanmaktadır [(Al-Tabari, 2001); (Demirkuş, 2025c)].
Bu "ahlaki öncesi" dönem, bilimsel olarak 300.000-70.000 yıl öncesine karşılık gelir; o dönem Homo sapiens'in biyolojik olarak var olduğu ancak henüz "davranışsal modernite" (sembolik düşünce, ahlaki sorumluluk) ulaşmadığı dönemdir. "Adem'in Yaratılışı", Ruh'un bu biyolojik forma üflenerek ve ona ahlaki sorumluluk (Halifelik) verilmesiyle gerçekleşen bir "yazılım güncellemesidir" [(Demirkuş, 2025b)].
Bugünkü obezite ve atık krizi, insanlığın "Halifelik" (dünyanın sorumlu yönetimi) görevinde başarısız olma riski taşıdığını gösteriyor; tıpkı selefleri gibi. Bencilce kaynak tüketimi (obezite), "Cinlerin Fesadı"nın modern versiyonudur.
Birleşmiş Milletler FAO'nun 2025 raporuna göre, dünyada yaklaşık 673 milyon insan açlıktan muzdarip [(FAO ve ark., 2025)], WHO verilerine göre ise 2,5 milyar yetişkin fazla kilolu veya obez [(WHO, 2024)]. Bu dengesizlik, "Halifelik Sınavı"nın en somut göstergesidir.
Bu merkezler sadece kilo verme kampları değil, aynı zamanda Viktor Frankl'ın "Anlam Arayışı" ilkesiyle donatılmış "Bütünsel İnsan" inşa laboratuvarlarıdır [(Frankl, 2006)]. Program, PERMA Pozitif Psikoloji Modeli (Seligman) ve Sufi erdemlerini sentezler [(Seligman, 2011); (Baharuddin & Ismail, 2015)]:
Modern Riyazet Okulları, teorik çerçeveyi uygulamaya dönüştürmek için yapılandırılmış, zaman sınırlı ve çok bileşenli bir program öngörür. Bu program, bireyleri sadece diyet ve egzersizle değil, aynı zamanda zihin, beden ve ruhun bütünlüğü içinde dönüştürmeyi amaçlamaktadır.
Modern Riyazet, sadece mideyi değil, aynı zamanda "Asi Dil"i de disipline etmeyi amaçlıyor. Belirsiz kelimelerin yarattığı anlam karmaşası (Babil Kulesi sendromu), insanları gerçekliğin özünden uzaklaştırır. Prof. Dr. Nasip Demirkuş, kavramsal "obezite" sorununa çözüm olarak bir "Matematiksel Alfabe" ve evrensel bir "Sayısal İndeks" önerir [(Demirkuş, 2025e)]. Sayıların evrensel ve net anlamları olduğu gibi, "Vahşi Alfabe"nin ötesine geçerek açık ve dürüst bir iletişim dili (kavli leyyin) geliştirilmelidir.
İnsanlık, biyolojik evrimin pasif bir ürününden, kendi gelişimini yöneten "Bilinçli Evrim" aşamasına geçmelidir. Modern Riyazet Okulları, insanlığı "dövüşçü 17 yaşındaki ergenlikten" bilge bir yetişkinliğe taşıyan olgunlaşma laboratuvarlarıdır.
Bu ahlaki olgunluk (Nefs-i Mutmainne), insanlığın sadece Dünya'daki sorunları çözmesi için değil, aynı zamanda geleceğin Uzay Uygarlığı'nı kurması için de gereklidir. Uzay, insanlığın doğacağı yeni alemdir, Dünya'yı onun "rahmi" olarak bırakır. Ancak, bu yeni aleme "Emmare" (bencil) bilinçle değil, "Mutmain" (barışçıl ve sorumlu) bir bilinçle gitmek gerekir. Aksi takdirde, dünyadaki "yaramazlık" uzaya taşınır [(Demirkuş, 2025c)].
Teşekkür: Bu makale kısmen kaynakların hazırlanmasına ve yapay zeka desteğiyle yazım kurallarının kullanılmasına dayanmaktadır (Gemini, GPT, Claude, DeepSeek). Bu teknolojiye katkıda bulunan tüm mühendislere teşekkürlerimi sunmak istiyorum.
Çıkar Çatışması: Yazar, çıkar çatışması olmadığını belirtmiştir.
Bilgilendirilmiş Rıza: İnsan katılımcıları içermediği için gerekmemektedir.