Mesut �ZKOL

Projenin Ad�: Medya Ortam�nda Bulunan Biyolojiyle �lgili �e�itli Bilimsel Filmlerin �ncelenmesi

Proje Y�r�t�c�s�; Mesut �ZKOL

Proje Dan��man�;Prof. Dr. Nasip DEM�RKU�

Proje ��in Harcanmas� Planlanan Zaman(toplam ders saati) 14 X4 saat =56 Saat

Giri�; Y�z�nc� Y�l �niversitesi E�itim Fak�ltesi Biyoloji ��retmenli�i Anabilim Dal� Materyal Geli�tirme Odas�nda haz�rlanan ve Nadidem ve Biyoloji E�itimi web sitelerinde halen internette yay�nlanan yakla��k 205,5 Gigabayt (yakla��k 342 saatlik 500 filimlik ar�iv) bilimsel film i�inden, ders hocas� taraf�ndan biyolojiyle ilgili yakla��k 30 saatlik 33 film se�ilmi�tir.
Genel Filimler; http://www.biyolojiegitim.yyu.edu.tr/video.html
Evrimle �lgili Filimler; http://www.biyolojiegitim.yyu.edu.tr/ders/ev/ev.htm
Teknoloji ve Toplum �le �lgili Filimler; http://www.biyolojiegitim.yyu.edu.tr/ders/fttfm.html
�evre �le �lgili Filimler; http://www.biyolojiegitim.yyu.edu.tr/ders/cevt/cevfm.htm
Alan E�itimi ve Ara�t�rma Projesi dersi ��rencileri i�in;Biyoloji E�itimi Nesnel ve Sanal Materyal Geli�tirme Odas� (http://www.nadidem.net/san/index.htm) ve Fen Bilgisi Materyal Geli�tirme S�n�f� (http://www.fenbilgisiegitimi.yyu.edu.tr/webfen/index.htm) haz�rlanarak, filmlerin internet ortam�nda �cretsiz ve rahat izlenerek �zetleri ��kar�ld�. Ayr�ca filmle ��retim y�ntemine (http://www.nadidem.net/ders/omk.html#koylu) uygun olarak izlenilen filmin derinlemesinde yan�t bulabilece�i sorular dizisi de filme ilave edilmi�tir.

Y�ntem:Biyoloji E�itimi Nesnel ve Sanal Materyal Geli�tirme Odas� (http://www.nadidem.net/san/index.htm) ve Fen Bilgisi Materyal Geli�tirme S�n�f� (http://www.fenbilgisiegitimi.yyu.edu.tr/webfen/index.htm) adresinden tek tek izlenerek �zetleri tutuldu. Sonra izlenen filimim derin i�eriklerinde yan�tlar� bulunan sorular ilave edildi. Daha sonra her �zet bir word sayfas�na yaz�larak �zet sayfas� html uzant�l� �ekilde haz�rland�. Yakla��k 33 tane film i�in (45�er dk�l�k) 30 sayfal�k bir �zet ve sorulardan dok�man haz�rland�. Bu dok�man Macromedia Dream Weawer program� kullan�larak html uzant�l� dok�manlar�n her birisine ait oldu�u filmin internetteki linki at�lm��t�r.
Daha sonra t�m filimler ders hocas� taraf�ndan ��rencilere Biyoloji Materyal Geli�tirme Odas�ndaki filmlerin haz�r flash uzant�l� d�k�manlar� tek tek a��larak Macromedia flash sanal arac� ile her filmin g�rsel ekran�na film �zetinin linki at�lm��t�r. B�ylece 30 tane filmin her birisi i�in birer sayfal�k html uzant�l� dosyalar� ve film isimleri �zerine link at�lm��t�r. Ayn� zamanda her filmin flash dosyas�ndaki g�rsel ekran�na da film �zetinin linki at�lm��t�r.

Sonu� ve ��rencinin Kazan�mlar�; ��rencilerin 5 y�l boyunca g�rd�� biyolojik bilgilerin bir k�sm�n�, izlenen 30 saatlik uygulamaya y�nelik bilimsel biyolojik filmlerin hayattaki kar��l�klar�yla ili�kilendirme, filmlerin pratikteki kar��l�klar�n�n belli bir kesimini muhakeme etme, ��rencilerin biyolojinin uygulama alanlar�na y�nelik bilgileri g�ncellemi�tir. Ayn� zamanda ��renciler filmlerde ��rendiklerini �zetleyerek bilgilerini peki�tirmi�tir. Ayr�ca ��rencilerin Macromedia Dream Weawer ve Macromedia flash programlar�n� kullanmay� ��renmeleri ama�lanm��t�r. B�t�n bu dok�man�n hepsi http://www.nadidem.net ve http://www.biyolojiegitim.yyu.edu.tr web sayfalar�nda yay�nlanm��t�r.

Derin Deniz Canl�lar� ve Vanpirotetisin Etolojisi (Ya�ayan Fosil Canl�)

�� st�nde ya�ad��m�z gezegenimizin b�y�k b�l�m� suyla kapl�d�r? Okyanuslar�n ortalama derinli�i neredeyse 4000 metreyi bulmaktad�r. Denizler d�nyadaki ya�am alan�n�n %97�den fazlas�n� kaplamas�na ra�men en son teknoloji sayesinde deniz ya�am�n� ancak �imdi g�rebiliyoruz. Deniz alt�nda ya�ayan canl�lar�n belki de en ilginci neredeyse milyonlarca y�ld�r hi� de�i�meden varl��n� s�rd�ren bir yarat�k cehennemden gelen vampir m�rekkep bal��d�r. Bu belgesel be� y�l s�ren aramalardan sonra bulunan ve en gizli baz� s�ralar�n� kameraya a��klayan cehennemden gelen vampir m�rekkep bal��n�n �yk�s�.�

� Dr. Rabidson d�nyan�n �nde gelen derin deniz biyologlardan biridir. Dr. Rabidson ve ara�t�rma ekibi derin deniz su ara�t�rmalar� sayesinde bir�ok inan�lmaz bulu� ger�ekle�tirmi�tir. Dr. Rabidson ve ekibi on y�ldan daha uzun s�redir ara�t�rma yapt�� Montere K�rfezinin ortas�na do�ru gidiyor. Buras� baki ve hi� ara�t�r�lmayan bir b�lgedir. Y�zeydeki su inan�lmaz derin ama ula��lmas� kolay dev bir kanyonu gizliyor. Buras� neredeyse 4000 metre derinlikte ve gezegenimizin en b�y�k kanyonlar�ndan biridir. B�y�k kanyondan iki kat daha derindir. Dr. Rabidson�un �al��malar� minimum oksijen seviyesi olarak bilinen 600 � 900 metre aras�ndaki katmana odaklan�yor. Oksijen azl��na ra�men bu kadar derinlikte bile hayat oldu�u s�yleniyor. Hatta bu derinliklerde inan�lmaz canl�lar�n ya�ad�� s�ylenmekte. Dr. Rabidson ve ekibi derinlerdeki vampir bal��n� canl� g�ren ilk insanlard�r. Vanpirotetis yakla��k bir futbol topu b�y�kl��nde ve y�zge�lerini yava� hareket ettirerek derinlere uyum sa�lam�� bir hayvan. Vanpirotetis�in m�cevhere benzeyen g�zleri, hayvanlar �leminde boyuna oranla en b�y�k oldu�u san�l�r. Vanpirotetis ilk olarak y�z y�l �nce Antarktika ile Hint Okyanusu aras�nda kapsaml� bir ara�t�rma yapan alman ara�t�rma gemisi taraf�ndan ke�fedildi. Gemi m�rettebat� Afrika sular�nda 1400 metre derinde s�ra d�� bir yarat�k ��karm��t�. Yarat�k siyaht� ve g�zleri k�rm�z� olan ahtapotla m�rekkep bal�� aras� bir �eye benziyordu. �a��rt�c� g�r�nt�s� y�z�nden cehennemden gelen vampir m�rekkep bal�� ad� verildi. Sonra Japonya k�y�lar� a��klar�nda ba�ka bir �rnek bulundu. Bu kez yarat��n yarat��n garip bir �zelli�i insanlar�n dikkatini �ekti. Kollar� aras�nda ipli�e benzeyen iki organ ya da uzant� oldu�unu fark ettiler. Bu uzant�lar ve di�er fosil kal�nt�lar� vanpirotetisin m�rekkep bal�� ya da ahtapot de�il daha ilkel bir yarat�k oldu�unu g�steriyor. Dokuna�lar�n� uzat�p nerdeyse tamamen hareketsiz duran vanpirotetis �ok az oksijen kullan�r. Bu y�ntem avlanmak i�in enerji gerektirmeyen etkin bir yoldur. Sonra dokuna�lar�na k��k bir bal�k ya da karides tak�l�nca vanpirotetis hemen av�n�n �zerine atl�yor ve zar�n� kullanarak av�n� sar�yor ve yutuyor.

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�s�nda Vard�r.

Ventana nedir?
Dr. Rabidson vanpirotetisi g�rmeyi nas�l ba�arm��?
Tarakl� denizanalar�n�n �zeli�i nedir?
200 metre derinlikte canl�lar hayatta kalmay� nas�l ba�ar�yor?
Monterey K�rfezinde bu kadar �ok �e�it canl�n�n ya�amas�n�n nedeni nedir?
D�nyan�n en deniz yosunu ka� metre olabilir?
Biyo ayd�nlatma nedir?
Biyo ayd�nlatma ne i�in kullan�l�r?

Derin Deniz Canl�lar�n�n Etolojik Davran��lar�

�� D�nyadaki be� okyanus gezegenimizin ��te ikisini kapsar ve en zorlu ya�am alan� da buras�d�r. Okyanuslar�n i�inde d�nyan�n en y�ksek da�lar�n� ve en derin vadilerini g�rmek m�mk�n. Burada hayret verici canl�lar her t�rl� derinlikte gezer. Bu hayvanlara keskin di�leri ile avlar�n� par�alayan hayvanlarda d�hildir. D�nyan�n en tehlikeli k�pek bal�klar�ndan biride bo�a k�pek bal��d�r. Bu ismi g��l� g�r�n�m�yle hak eder. Bo�a k�pek bal�� s�� sularda ve insanlar�n gezindi�i yerlerde dola��r. Herkesin korkuttu�u bu bal�k �ld�rme oran� ile bu k�t� ��hreti hak ediyor. Ancak okyanuslarda �l�mc�l �eneye sahip tek bal�k k�pek bal�� de�ildir. Okyanuslardaki di�er �l�mc�l �eneler b�y�k barak�dalard�r. Derinlerdeki di�er devasa �ld�r�c� �ene isperme�et balinas�d�r. Bunlar sadece tek ortak noktalar� olan �� farkl� hayvand�r.

�� D�nyan�n en g��l� �enelerine sahip deniz canl�lar�n�n bulundu�u okyanuslarda pek �ok ya�am formun bulunur. Pek �o�u zarars�zm�� gibi g�r�n�r. Ancak bunca tuhaf canl�n�n ya�ad�� sularda d�� g�r�n�� aldat�c� olabilir. Bu �a��rt�c� avc�lardan biride torpil bal��d�r. Okyanustaki tehlikeler sadece k�pek bal�� di�leri ve elektrik �oklar� ile s�n�rl� de�il. Kimi hayvanlar �l�mc�l zehir enjekte eder. Okyanustaki hayvanlar g��l� �eneler, i�ne gibi di�ler ve k��k kollar yard�m�yla zehirlerini enjekte edebilirler. Okyanus farkl� ya�am formlar� ile dolup ta�ar. Tehlikelisinden hassa olan�na kadar bir�ok canl� okyanuslarda bulunabilir. Bu canl�lara d�nyan�n y�rt�c� iki hayvan� daha da d�hildir. Bunlardan biri d�nyan�n en b�y�k s�r�ngeni olan tuzlu su timsahlar�d�r. Bir di�er en b�y�k y�rt�c�lardan biride devasa bir v�cuda sahip katil balinalard�r. Timsahlar ve katil balinalar t�rlerinin en irileri ve en g��l�leridir. Okyanus �l�mc�l silahlarla avlanan avc�larla doludur. Kimileri g�r�nd�� kadar tehlikelidir. Ama di�erleri �l�mc�l becerilerini gizlemeyi iyi bilir.

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�s�nda Vard�r.

S.1 Bo�a k�pek bal��n� ne kadar tan�yorsunuz?

S.2 �sperme�et balinalar� avlar�n� nas�l tespit eder?

S.3 Torpil bal�� kendisini nas�l savunur?

S.4 Okyanuslardaki en h�zl� bal�k hangisidir?

S.5 Fok bal�klar�n�n �l�mc�l tehlikeleri var�m�d�r?

S.6 Alt�n y�lan bal�� nerde ya�ar?

S.7 K�pek bal�klar�n�n en geli�mi� duyusu hangisidir?

S.8 Barak�dalar� tan�yor musunuz?

Derin Deniz Kalamarlar� Ahtapot ve M�rekkep Bal��n� Hayat D�ng�leri Ve Etolojileri

�� Deniz; g�rkemli, kudretli ve son derece ac�mas�z bir yer. A��k denizleri t�m deh�etiyle ya�am�� ki�ilerin, gelmi� ge�mi� en cesur insanlar olmalar� birazda bu y�zdendir. Okyanusun y�zeyi yeterince korkun� de�ilmi� gibi y�zeyin alt�nda kalanlarda y�zy�llar boyu denizcileri deh�ete d��rm��t�r. Homeros Odissea destan�nda skillan�n dokuna�lar� ile Homeros�un adamlar�n� yiyi�ini anlat�r. �skandinav denizcileri ise canavarlar canavar�na Kraken ad�n� takm��lar. Bu kurnaz yarat�k insanlar� da, gemileri de tutup denizin derinliklerindeki mezarlar�na �ekebilecek g��tedir. Bu t�rden efsanelere esin kayna�� olan yarat�klar�n �o�unun �rkek ve zarars�z oldu�u sonradan anla��lm��t�r.

�� Ama g�n�m�zde ya�ayan canavarlardan birinin �ylesine korkun� bir ��hreti vard�r ki, derinliklerde onunla y�z y�ze gelmeye �ok az ki�i cesaret edebilir. ��te bu adam onlardan biridir. Sualt� kameran� Baok Chamst denizin derinliklerinde k�z�l �eytan olarak da bilinen Humbolt Kalamar�n�n yan�nda d�nyadaki herkesten �ok vakit ge�irmi�. Resiflerin ve deniz taban�n�n sakinleri aras�nda say�lan ahtapot ve m�rekkep bal�klar�n�n aksine Humbolt Kalamar� a��k denizlerde a��k denizlerde ya�ayan ola�an�st� zarif bir hayvan. Bilim adamlar�na g�re bir �eytandan �ok, bir hayaleti and�r�yor. �nceden kestirilemez bi�imde ortaya ��k�yor. Bazen derinliklere inerek y�llarca ortadan kayboluyorlar. �ok h�zl� hareket ettikleri i�inde do�ada incelenmeleri �ok zordur.

�� Kalamar�n m�rekkebi acele ile ka��n� kamufle etmesi i�in yeterli, i�indeki melanin adl� madde, insan cildini bronzla�t�ran pigmentin ayn�s�d�r.� Bir kalamar size yakla��yor mu, yoksa sizden uzakla��yor mu, i�te bunu anlamak zor. Dev g�zleri ile kafas� g�vdesinin tam ortas�ndad�r. Bu g�zler insan g�z�n�n iki kat� b�y�kl��nde olabiliyor. Keskin ve papan�nkine benzer bir gagan�n bulundu�u doymak bilmez a�z�n� �evreleyen sekiz kol ve iki dokuna� var. Yarat��n b�y�k b�l�m�n� kalamar�n i� organlar�n� koruyan manto ad�nda kal�n bir kas �rt�s� olu�turuyor. Mantoya tutturulmu� ��gen bi�imli iki y�zge� y�zmeyi ve suda s�z�lmeyi sa�l�yor. Bu zarif tasar�m omurgas�z �l��tlerine g�re iri say�labilecek bir beyni de bar�nd�r�yor. Humbolt Kalamarlar� f�rsat�� birer ��tme makinesi. Avlad�klar� yarat�klar�n i�ini bir ��rp�da bitirecek donan�ma sahipler. Kalamar� do�ada incelemeleri zordur. Okyanusta s�rekli hareket ediyorlar. �iftle�mek ya da beslenmek amac�yla kalabal�k s�r�ler halinde topland�klar� ender zamanlarda, onlar izlenebilir. Okyanuslara da��ld�klar�nda yerlerinin bulunmas� ve �zerlerinde g�zlem yap�lmas� �ok zor�

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�s�nda Vard�r.

1. M�rekkep bal�klar� ortalama ya�� ne kadard�r?

2. Kalamarlar�n farkl� renkte ��k g�sterilerinin anlam� nedir?

3. Humbolt Kalamarlar� ileti�imi nas�l sa�larlar?

4. Kalamarlar�n incelenmesi i�in ara�t�rma istasyonu mevcut mu?

5. Humbolt Kalamarlar�na ni�in kafadan bacakl�lar denir?

6. Kalamarlar�n incelenmesi i�in nas�l bir bilimsel ara�t�rma yap�lm�� ki, izlenm�?

7. Kalamarlar su i�inde ne kadar h�z yapabilir?

8. Klamarlar birbirine d��k�n m�d�rler?

9. Humbolt Kalamar�n�n nas�l avland�klar�n� merak ediyor musunuz?

10. Kalamarlara en �ok nerelerde rastlan�r?

11. Hayvanlar �lemindeki en uzun sinir liflerine sahip hayvan hangisidir?

12. Kafadan bacakl�lar�n kamufle etme yetene�inin s�rr� nedir?

Do�ada En �lgin� �iftle�me ve Seks �yk�leri

�� empanzelerin her bir grubu �ok �fkeli ve �ok g��l� bir �empanze taraf�ndan y�netilir. Di�i �empanzelerin �iftle�me mevsimi geldi�inde bu duygular�n� saklamalar� m�mk�n de�il. Grubu y�neten lider �empanze di�iler aras�nda istedi�i di�iyi, istedi�i zaman ve istedi�i bi�imde alabilir. Daha alt r�tbedeki erkekler e�er s�n�r� a��p �iftle�meye c�ret ederlerse daya�� g�ze al�rlar. �empanzelerin vejetaryen oldu�u san�l�r. Ancak zaman zaman �empanzelerinde men�lerine et b�rakt�klar� oluyor. Avlar� genelde erkek �empanzeler avlar. Di�iler ise erkek �empanzeler avlar� yedikten sonra arta kalan yiyeceklerden faydalan�rlar. Erkek �empanzeler genelde �iftle�me d�neminde avlan�rlar. Bu avlanma iste�ini harekete ge�iren kana susam��l�k ya da a�l�k de�il. Bunun nedeni sadece �ehvet ve �iftle�me arzusu. Erkek �empanze av�n� avlad�ktan sonra yan�na bir di�i alarak bir a�ac�n tepesine ��kar. Di�iye bir par�a et vererek kar��l��nda �iftle�me olur. ��te s�rf bu y�zden �empanzeler daha �ok �iftle�me mevsiminde avlan�rlar.

�� Seksi belli bir mesafeden satabilmek tamamen farkl� bir tutum gerektiriyor. Hedef kitle yay�lm�� oldu�u durumda oldu�u zaman cinsel sinyallerin uza�a �ok uza�a ula�mas� gerekir. Bu olaya reklam yay�n� denir. Amerikan timsahlar�n�n erkekleri sekse susad�klar�nda gurultu �eklinde sesler ��kar�rlar. Bu sesleri kendilerini tan�tmak i�in ��kar�rlar. Bu gurultu �eklindeki sesler o kadar g��l�d�r ki bazen �im�ek sesiyle kar��t�r�labiliyor. Bu sesler di�i timsahlar i�in bir mesaj niteli�indedir. Ses suyun i�inde havaya oranla be� kat daha h�zl� yay�labiliyor. Bu gurultulu sesler son derece g��l� afrodizyaklard�r.

�� Baz� hayvanlar i�in seksin kokusu seksten daha �nemli bir hal al�yor. Halka kuyruklu lemurlar�n di�ileri seks isteklerini duyurmak i�in ortama bir koku b�rak�rlar. Bu koku erkek lemurlar taraf�ndan hissedilir hissedilmez erkek lemurlar aras�nda sava� ba�lar. Erkekler aras�ndaki sava�ta kimyasal bir sava�t�r. Hangi erkek ortama keskin ve g��l� bir koku yayabilirse bu sava�tan o galip ��kar. Do�ada hayvanlar�n birbirini etkilemek i�in �e�itli etkileme teknikleri var. Bu etkileme sanatlar� seslerle, kokuyla, renklerle ve kokuyla olabilmektedir. Do�ada seks satmak i�in bir�ok y�ntem vard�r. Hediye, ses, koku, ��k g�sterileri, danslar, bek�r evleri bu y�ntemlerden sadece ka��d�r. Bu rekl�m tarzlar�n�n t�m� tek bir amaca bir e� bulamaya ve seks yapmaya y�neliktir.

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�s�nda Vard�r.

C�rc�r b�ceklerinde nas�l bir �iftle�me g�r�l�r.
Di�i g�bre b�cekleri nas�l bir ili�ki ararlar?
Amerikan timsahlar� di�i timsahlara iyi niyetli olduklar�n� belirtmek i�in ne yaparlar?
Kanatl� m�zik kutusu benzetmesi hangi hayvan i�in s�ylenir?
K�z�l erkek geyiklerinin k�kremeleri ne anlam ta��r?
Safra asidini hangi hayvanlar salg�lar?
Deniz ku�lar� sperm transferini nas�l bir y�ntemle yapar?
M�rekkep bal�klar�n�n de�i�ik renklere girmesi ne anlam ta��r?
Kameriya nedir?

Do�al Alanda B�cek Mikro �ekimleri (K��k Boyut �ekimlere) �nsan Boyutu Makro �ekimleri(B�y�k Boyutlu �ekimleri) Teknoloji �le K��lterek Senaryo �le Hayata �li�kilendirmek�� 90 dakika

�� Teknoloji ile k��lt�lm�� inasanlar�n do�adaki 23 saatlik ya�am� anlat�lmaktad�r. Fakat bunun bir riski var. Bu da fizik kurallar�na g�re 23 saat i�erisinde eski hallerine d�nemezlerse, kalpleri durabilir. Boyutlar� k��lt�lm�� ki�i yanlar�ndaki teknolojik aletlerle do�adaki k��k canl�lar� incelemektedirler. Bu �� ki�i yar�m santimetreye kadar b�z��t�ler. �evrelerindeki her�ey onlara �ok tuhaf g�r�n�yor. Normal boyutta iken, kalbi 60 kez atan bir insan b�yle minnac�k olunca kalp at�� dakikada 3000 kere atmaktad�r. Bu boyuttaki insanlar sesleri �ok y�ksek frekansta duyabilir. ilk g�rd�� yaprak bitlerine daha yak�ndan bak�ld��nda canl� z�mr�t tanelerine benzetir. Her bir yaprak bitinin ucunda �zsu bulunuyor.

�� Bu �zsu sadece b�cek g�bresinin kibarcas�d�r. Bu �zsu �zellikle yaz�n evlerin ve arabalar�n �zerine tonlarca ya��yor. Bizim i�in ba� belas� ama hayvanlar i�in �ok de�erlidir. Bir b�ce�in d��k�s� di�erinin yeme�i� Siyah kar�ncalar yaprak bitlerinin aras�ndan ko�up duruyorlar. Siyah kar�ncalar yaprak bitlerine zarar vermiyorlar. Tam tersine onlar� koruyorlar. ��nk� onlar�n �zsuyunu istiyorlar. K��lm�� olan adam�n kar��s�na ��kan di�er hayvan ise gelincik b�ce�idir. �ngiltere�de iki �e�it gelincik b�ce�i vard�r. Gelincik b�ceklerini koruyan kabuk �ivi gibi sa�lam bir yap�ya sahiptir.

�� Minik oldu�un zaman bedenine g�re �ok b�y�k bir y�zeyin oluyor. Is� kaybediyor durmadan insan, hem de g�ne�li bir g�nde.� Metabolizma b�yle h�zl� �al��yor. Metabolizma �s�y� artt�rarak ki�iyi canl� tutmay� sa�lar. Burada �ok �nemli bir nokta var. Ak�l al�namayacak kadar yemek yeme zorunda. Bu b�y�kl�kteki bir ki�inin sa� kalmas� i�in 250 litre bira i�mek gerekiyor. Bah�esinde gezen minik adam bir di�i kurba�ayla kar��la��r. Yeti�kin bir kurba�a fare kadar b�y�k bir av� yutabildi�i i�in minik adam burada �ok dikkatli davran�yor. Minik adam�n yanl�� bir hareketi onun kurba�a taraf�ndan yutulmas�na neden olabilir. Kurba�alar genelde yatay olarak hareket eden yerde k�m�ldayan cisimlere sald�racak �ekilde �artlanm��lard�r. Kurba�alar�n temel besinleri kurtlar ve s�m�kl� b�ceklerdir. Minik adam yerden bir a�a� par�as� alarak kendini uzun bir cisimmi� gibi g�stererek kurba�adan kurtulmay� ba�ar�r. Helikopter b�cekleri halk aras�nda at sokan olarak bilinir. Bu b�cekler kulu�ka d�neminde karn�n� k�v�rd�klar� i�in i�neleri varm�� gibi g�r�n�r. Helikopter b�cekleri ku�kusuz zarars�zd�r en iyi bitki saplar�n� bularak yumurtalar�n� buraya b�rak�r. Su b�cekleri suyun y�zeyindekileri avlar.

�� Su b�ceklerinin a��z ��k�nt�lar� vard�r. ��k�nt�larda iki tane boru var. Biri salya enzimlerini f��k�rtmak i�indir. Di�eri de pipet g�revi g�r�r. Pipet k�s�m olan salya enzimleri ile s�v�la�t�r�lm�� besinleri emme i�ini yapar. T�pk� bizim d�nyam�z gibi minyat�r olan bu d�nyada g�nde yirmi d�rt saat i�liyor. Ve burada da karanl�kta ortaya ��kan s�r�yle yarat�k var. Minik adam evinin bah�esinde gezerken �lm�� bir tarla s��an� le�i g�r�r. Do�an�n i��ileri olan b�cekler �oktan olaya el atm�� ve �lm�� olan tarla s��an�n� g�mmeye �al��yorlar. Do�an�n i��ileri olan b�cekler sadece gece �al��rlar. B�yle b�cekler birka� bah�ede ancak g�r�lebilirler. Bu b�ceklerin di�ileri ve erkekleri birlikte �al��rlar. B�cekler cesedi topra��n alt�na g�merler. Cesedi g�md�kten sonra �zerine yumurtlar ve bu b�ceklerin larvalar� bu cesetle beslenerek b�y�rler.� Minyat�r d�nyada ikinci g�n; bedenimizin k��ld�� yere gidiyoruz. ��Evimin yak�nlar�nday�m. Birka� cm den az�c�k fazlay�m. Bir t�rnak kadar bir �eyim. Ama kendimi insan�st� hissediyorum. Minik olman�n en g�zel taraflar�ndan biri, �st�n insan kuvvetine sahip oluyorsun. Yani kaslar�m eski bedenime g�re y�z elli kat daha g��l�.

Bah�eler her zaman, insan yap�m� diye g�z ard� edilirler. Ama benim ke�fetti�im gibi, en k��k bir bah�ede bile �ok �e�it mikro canl�n�n ya�am� g�zlenebilir.

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�s�nda Vard�r.

1. Gelincik b�cekleri et�il olabilir mi?

2. Bir di�i kurba�a en fazla ka� ya��na kadar ya�ayabilir?

3. Helikopter b�cekleri besinlerini nas�l avlarlar?

4. Helikopter b�ceklerinin ya�am d�ng�s�n� bilir misiniz?

5. Helikopter b�ceklerinin saatte ka� km yol gittiklerini biliyor musunuz?

6. S�m�kl� b�cekler nas�l hareket eder?

7. Do�an�n i��ileri hangi b�ceklerdir?

8. Alaca bayku�lar� bilir misiniz?

9. Orman kar�ncalar� avlar�n� nas�l tespit ederler?

10. Orman kar�ncalar� birbiri ile nas�l haberle�ir?

11. Kurba�alar hangi t�r hayvanlar� avlarlar?

12.� Bir yaban ar�s�n�n u�u�tan �nceki v�cut s�cakl�� ka� derece olabilir?

13. Kendisini korumak i�in siyan�r f��k�rtan hayvan hangisidir?

14. Leopar s�m�kl� b�ceklerin �zellikleri nelerdir?

15. Soreksler nas�l canl�lard�r?

16. Yaban ar�lar�n�n di�er ar�lardan fark� nedir?

Do�u�tan Yap��k �kizlerin Nedenleri, Tedavi ve Sorunlar�

�� Yap��k ikizlerin tarihinin, erken d�nmelerinden beri var oldu�una dair kan�tlar bulunmaktad�r. Ma�ara resimlerinde, eski heykel ve resimler yap��k ikizlere rastlanm��t�r. Meksika�da ve Orta Amerika�da yer alan mezarlarda g�m�l� bulunan iki ba�l� insanlara rastlanm��t�r. Dr. Spencer basit bir s�n�fland�rma y�ntemi geli�tirmi�. �kizlerin yap��k olma durumuna g�re her birine bir ad vermi�. Literat�r de art�k hep bu adlar kullan�l�yor. B�t�n adlarda �ok kolay anla��l�yor. Bu s�n�fland�rma ikizlerin birbirine nas�l yap��k oldu�una bak�larak yap�l�yor. �kizlerin birbirine nas�l yap��k olduklar� doktorlar�n eylem planlar�n� da etkiliyor. �kizlerin dola��m sistemleri birbirine ba�l� m� �al��yor? Organlar birbirine kayna�m�� m�? Kalp ya da beyinlerinin herhangi bir k�sm�n� payla��yorlar m�? Bu sorular�n cevaplar� zor ba�tan bilinen ameliyat�n zorluk derecesini belirleyecek.

�� Yap��k ikizlerin d�nyaya gelmesi hi�te ender rastlanan bir olay de�il. Yap��k ikizlerin do�umu ile ilgili bir oran vermek hi� de kolay de�il. K�z bebeklerin yap��k olarak do�ma oran� erkeklerden daha y�ksek gibi g�r�n�yor. Ama bu kesin do�ru de�il. Siyam ikizlerinin ayr�lmas� ameliyatlar�nda eskiden kar��la��lan sorunlardan biride, yeterli doku bulunmay��d�r. Ama �imdi, dokuyu da kimi zaman h�zl�, kimi zaman yava� da olsa uzatma imk�n�m�z var. Yap��k ikizlerin gelece�i konusunda doktor ve ebeveynler en zor kararlar� almak zorunda kalabiliyor.

�� nk� baz�lar�n�n i�inde bulundu�u ko�ullar ya�ama �anslar� yok denecek kadar azaltabiliyor. Bir�o�umuz birey olmaya b�y�k �nem veririz. Kendi kafam�zda yap��k ikizleri nas�l bir yere koyuyoruz acaba? Onlar� s�rekli merak ediyoruz. Onlara g�z�m�z� dikip bakmamay�, kendi normlar�m�z� empoze etmemeyi ��renmeliyiz. Yarg�lamak yerine, yeni deneyimlere a��k olmak zorunday�z. �ok zor olmas�na ra�men bunu ��renebiliriz. Yap��k ikizlerin hayat�n� anlamaya �al��abiliriz.

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�s�nda Vard�r.

1.Ka� �e�it yap��k ikiz vard�r.

2.En s�k rastlanan ikizler hangileridir ve �zellikleri nelerdir?

3.hangi ikizlerin hayatta kalma �anslar� yoktur?

4.Siyam ikizlerini tan�yor musunuz?

5.Bilinen en ya�l� ikizleri tan�yor musunuz?

6.Kafataslar�ndan yap��k olan ikizleri ay�rmak m�mk�n m�d�r?

7.G��slerinden yap��k ikizlerin hayata kalmay� ba�ard�� ilk ameliyat ne zaman yap�lm��?

8. Ba�lar�ndan yap��k ikizlerin hayatta kar��la�abilece�i g��l�kler nelerdir?

D�nya Gezegeninde Venez�ella G�l Ekosisteminin Yapay M�dahale ve Yellow Ston Kurtlar�n Geri �steni�in Saptan��

Bir yandan komutan�n bizde oldu�unu d��n�yoruz. Kurallar�m�z�n nihai kurallar oldu�unu kabul ediyoruz. Ancak �ehir s�n�rlar� d��nda do�an�n tehlikeli kuvvetleri hala i�liyor. Y�llarca vah�i hayvanlarla olan m�cadelemizin geride kald��n� d��n�yorduk. �zellikle de b�y�k avc�larla olan. O r�yalar�m�za girenlerle. Kurtlar, da� aslanlar� ve ay�lar olmadan daha rahat�z. Art�k baz� bilim adamlar� d�nya �ap�nda tedirgin edici de�i�imleri incelerken, bu soruyu kendilerine tekrar tekrar soruyorlar. Korudu�umuzu zannetti�imiz ormanlar gizemli bir �ekilde yok oluyorlar. Mercan kayal�klar� g�z g�re �l�yor. Deh�et verici vebalar tekrar yay�lmaya ba�lad�. �alan �anlar, mercanlar�n yok olmas�na, a�a�lar�n azalmas�na, ya da acaba avc�lar�n yok olmas�na ba�l� olabilir mi? Belki de cevaplar en �cra yerlerde sakl�. Tam da do�al d�nyaya yapt��m�z en yeni giri�imlerin �n cephesinde�

B�y�k ve plans�z ger�ekle�tirilen bir deneyim hik�yesi. Tepe zirvelerinin da��n�k adalara �evrildi�i bir hik�ye. Sadece en g��l� bitkiler hayatta kalabildi. Geriye kalanlar ise s�k� bir savunmaya sahiptirler. Dikenleri veya kimyasal maddeleri var. Bitkiler aras�nda k��k ve �evik olanlardan, b�y�k g��l� olan kadar hayvanlar ya��yordu. Karma��k bir toplulukta her birinin mutlaka bir rol� vard�. Bu ekosisteme h�kim olan g��l�, h�zl� ve b�y�k avc�lar vard�. Besin zincirinin ortas�nda uluyan maymun gibi hayvanlar bulunuyordu. Bunlar a�a� tepelerinde ya�ar, b�lgelerini imza te�kil eden ��l�klar�yla korurlard�. B�y�k avc�lar�n yokluklar�nda avlar� y�k�m yarat�yordu.

�ehirlerdeki avc�lar� ya kovduk, ya da yok ettik. Bundan y�z elli y�l �nce da� aslanlar� gibi b�y�k etoburlar daha yayg�nd�. Kurtlar geyikleri koval�yordu. Karadaki avc�lar gibi derinliklerin b�y�k avc�lar� da ilkel korkular�m�z� tetiklemi�tir. Dev ahtapotlar, b�y�k balinalar, k�pek bal�klar� ister ger�ek olsunlar, ister filmlerde olsunlar k�buslar�m�z� s�slemeye devam ediyorlar. Ancak deniz etoburlar� hakk�nda karadakilerden daha az bilgiye sahibiz. Onlar� incelemek daha zordur. Genellikle daha geni� alanlarda dola��yorlar. Ve bizler onlar� devaml� geli�en teknoloji ile yok ediyoruz. Okyanusta gizlenmi� bir�ok usta avc� vard�r. Bizler onlar�n d�nyalar�na daha iyi bir �ekilde eri�ebildik�e, �evrelerini nas�l etkilediklerini daha iyi anlayabiliriz. Bu yerler denizlerde ve karalarda detaylar� a��s�ndan farkl�l�k g�steriyor. Eskiden bizlere kar�� onlar durumu vard�. Eskiden, k��k insan gruplar� tehlikeli avc�larla kaynayan ortamlara ma�aralardan bak�yorlard�. Bug�n ise ibrenin y�n� de�i�ti. Art�k b�y�k avc�lar k��k alanlarda ve daralan habitatlarda s�k��p kald�. Bir zamanlar kendimize, onlarla ya�abilir miyiz diye soruyorduk? Ancak onlar olmadan ya�abilir miyiz diye soruyoruz kendimize?

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�s�nda Vard�r.

1.Do�u Venez�ella Guri G�l�n� ilgin� k�lan nedir?

2.�goana adas�nda hangi t�r havyalar bulunuyor?

3.B�y�k avc�lar�n yok olmas� durumunda ne gibi tehlikeler do�ar?

4.D�nyan�n ilk ulusal park� nerede ve hangisidir?

5.Kurtlar�n do�aya ne gibi etkileri vard�r?

6.Kurtlar, geyikler ve bitkiler aras�nda nas�l bir ili�ki vard�r?

7. Mercanlar�n �zellikleri nelerdir?

8.Bal�klar ve resifler aras�nda nas�l bir ili�ki vard�r?

Emekli �empanzeler

�� empanzeler ilk olarak Kuzey Amerika�ya 1800�li y�llar�n ba��nda geldi�i san�lmaktad�r. �lk �nce insanlara e�lence olsun diye getirilmi�ler. Daha sonra hava kuvvetleri d�nya s�n�rlar� �tesinde bir deney i�in yavru bir �empanze kullanmak i�lemi�. Afrika da onlarca yavru �empanze yakalanm�� ve Alamonganada�ya g�nderilmi�. En gen�leri uzay yolculu�unun etkilerini g�rmek �zere, biz insanlar�n gitmeye cesaret edemedi�i yerlere g�nderilmi�. Hava kuvvetleri art�k �empanzelere ihtiya�lar� kalmad��na karar verince, �empanzeler di�er t�bbi deneylerde kullan�ld�. Laboratuarlar art�k onlar� istemedi�i i�in hayvanat bah�elerine ve bah�elerindeki kafeslere kapat�l�yorlar.

�� Bununla beraber �empanzeler i�in bir bar�nak olu�turulmu� olur. Bu bar�naktaki �empanzelerin �o�u e�lence d�nyas�nda �al��t�r�lan �empanzeler. Bu bar�naktaki �empanzeler �o�u daha �nce bir s�r� t�bbi deneyde kullan�lm��. Hatta bu �empanzelerin i�inde H�V deneyinde kullan�lan �empanzeler bile var. �empanzeler i�in do�al bir ortam olu�turulamad�� i�in burada da �empanzeler kafeste ya�amak zorunda kalm��lar. Bu bar�nakta 263 �empanze ya�amakta. B�y�k laboratuar b�t�n laboratuar �empanzelerin i�in �artlar�n iyile�tirildi�ini s�yl�yor. Ama son be� y�l i�inde devletin destekledi�i kurulu�larda �len �� empanzeyle ilgili soru�turma a��ld�.

�� Denek �empanzelerin �o�u art�k ara�t�rmalarda kullan�lm�yor. Bug�n devletin sahip oldu�u laboratuarlarda her �empanzelerin bak�m� vergi m�kelleflerine y�lda 10.000 $ mal oluyor. Bununla ba� etmeye �al��an temsilciler meclisi ve senato 2000 y�l�nda �empanze yasas�yla bir d�n�m noktas�ndan ge�ti.

� �Devletin sahip oldu�u �empanzelerin art�k ara�t�rmalarda kullan�lmamas� ve bar�nakta bak�lmas� �art ko�uldu. Bar�nak hem daha ucuz, hem de daha insanc�l yasa tasar�s� �ok desteklendi. Ancak tart��mal� bir madde eklenmi�ti. Madde ��yleydi: �empanzeler bir ara�t�rma i�in tekrar geri istenebilecekti. Bar�naktan emekli olan �empanzeler, �empanzeler i�in kurulmu� adalarda �zg�rce dola�abiliyordu, kafesler olmadan.

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�s�nda Vard�r.

1.�empanzeler hangi t�bbi deneylerde kullan�lm��?

2.�empanzeler A�DS olabilir mi?

3.�empanzeler neden m�kemmel denek haline gelmi�ler?

4.Uzaya g�nderilen �empanzelerin ismi ne?

5.�empanzelerin duygular� var m�d�r?

6.ABD�de puan itibariyle ka� �empanze vard�r?

7.�empanzenin yar� �mr� ne kadard�r?

8.Lua�yu tan�yor usunuz?��

Hayvanlar�n Ara�lar� Kullanmalar� �le Hayvani Zeka �li�kisi

�� nsanl��n d�n�m noktas� iki bu�uk milyon y�l �nceye dayan�r. O zamandan bu yana hayvanlar�nda bizler gibi alet yapamad�klar�n� ve kullanamad�klar�n� d��n�rd�k. Ama �imdiki geli�meler yan�ld��m�z� g�steriyor.

�

�� Baz� hayvanlar alet kullanma yetene�i ile do�arken baz�lar� sadece taklit ediyor. �ok az hayvanda kendilerine alet yapmak i�in akl�n� kullanabiliyor. T�rlerin ya�amas� evrim dedi�imiz �ok uzun bir s�re�le ile ilgilidir. Yarat�klar milyonlarca y�l �nce iklim de�i�ikliklerine, yeni �evrelere ve yeni y�rt�c�lara uyum sa�layarak evrim ge�irdiler. Baz� hayvanlar kendilerine sava�ma �ans� veren �zel organlarla donat�lm��lard�r. Madagaskar ormanlar�nda ya�ayan bir hayvan yerliler taraf�ndan �eytani olarak adland�r�lan �ok tuhaf bir yetene�e sahiptir. Gece �al��an ayay hala �ok uzak atalar�n�n ruhunu ta��yor. Ama ger�ek �u ki ayay evrimin kendisine bah�etti�i ��nc� parma��n�n avantaj�n� sevdi�i �eyleri yemek i�in kullan�yor. Ayay�n �zel aleti her iki parma��n�n aras�ndaki vida ve c�vataya benzer yap�lar yard�m�yla sayesinde her y�ne d�nebiliyor. Ayay �ok ender g�r�nen bir hayvand�r. Nesli t�kenmekte olan bu hayvan�n aleti evrimin en ilgin� yarat�lar�ndan biridir.

�� Evrimin �empanzelere en b�y�k nimeti nesneleri s�k� s�k� tutan bir ba�parma��n avantajlar�d�r. �empanzeler her ak�am a�a�larda yuva yapmaya giri�irler. Yuva yapmak i�in do�ru dallar� se�mek �ok �nemlidir. Yuvan�n sahipleri r�yalar �lkesine do�ru yola ��kt��nda dallar�n altlar�ndan kaymamas� gerekir. �empanze yapt�� bu s��nakta yerde geceleri ortaya ��kan y�rt�c�lardan uzak g�ven i�inde bir gece ge�irir. B�y�k maymunlar de�i�ik ara�lar yapmak i�in genelde ayn� malzemeyi kullan�rlar. Kongo Demokratik Cumhuriyet�inde ya�ayan maymunlarda rahatl��a b�y�k �nem verirler. Yapraklar� kullanarak kendilerine yer yataklar� yaparlar. A�a� dallar�ndan yap�lan yatak maymunlar� neme ve b�ceklere kar�� koruyucu g�rev g�r�r. Maymunlar aras�nda i� ki�isel temizli�e geldi�inde ise yapraklar ve yosunlar en fonksiyonel bi�imde maymunlar taraf�ndan kullan�l�r. Maymunlar bunlar� banyo s�ras�nda bir alet olarak kullan�rlar. Maymunlar bu aletleri sabun ve kese niyetine kullan�rlar. B�y�k maymunlar aras�nda aletleri g�nl�k hayta i�ersinde �empanzeler kadar �ok s�k kullanalar yoktur.

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�s�nda Vard�r.

Hangi yarat�klar suyun alt�nda ipek dokur?
Suyun alt�nda ya�ayan canl�lar�n nas�l ara�lar� vard�r?
Avustralya ye�il kar�ncalar� ne t�r ara�lar kullan�r?
Yumurta k�rmak i�in ta� kullanan hayvan hangisidir?
�empanzelerin ne t�r aletleri vard�r?
�empanzeler ceviz k�rmak i�in nas�l bir teknik geli�tirmi�tir?
Bal�k��l ku�lar bal�k avlamak i�in hangi t�r aletler kullan�r?
Do�ada en geli�mi� aletleri kullanan hayvanlar hangileridir?

Hayvanlar�n Duygular�n� D��a Vuru�lar� Hayvani Duygular�n Davran��sal �fadeleri

�� Hayvanlar�n kelimeleri olmayabilir ama dilleri vard�r. Hayvanlar�n �a�r�lar�, hayk�r��lar� hatta �ark�lar� ve anlamlar� bile var. Y�llar boyunca sadece insanlar�n y�ksek duygulara sahip oldu�una dair bir bilimsel varsay�m vard�.

�

�� Afrika�daki fillerin duygusal i�aretlerini inceleyen iki ara�t�rmac� inan�lmaz g�r�nt�lere tan�k olmu�lar. Bir fiil ailesinin fiziksel ve duygusal kriz an�nda g�sterdikleri ola�an �st� ba�l�l�k bu g�r�nt�lerden sadece biridir. Olay ��yle oluyor: Filler i�in olduk�a zor bir d�nemdi ve kurakl�k ba�lam��t�. Fiil ailesi yollara d��m�� g�� ediyorlard�. Sular kuramak �zereydi ve her �amur i�indeydi. Filler genelde hortumlar�n� suya dald�rarak su i�meye �al��rlar. Fiil ailesinin bir �yesi olan yavru bir fiil su �ukurundan su i�meye �al��rken su �ukuruna d��veriyor. Batakl��a d�nen su �ukuru yavru fiil �amur i�ine d��er d��mez yavru kendi i�ine do�ru �ekmeye ba�l�yordu. Anne fiil durumu fark etmi� olacak ki ba��rarak dikkat �ekmeye �al��yordu. Daha sonras�nda anne fiil dizlerine �st�ne ��kerek hortumunu ve di�lerini yavru fiilin alt�na koyarak ��karmaya �abal�yordu. Anne fiil yavru fiili ��karmaya �al��rken oradaki ba�ka bir fiil �ukurun kenar�n� ezerek rampa yapmaya �al��yordu. B�ylece yavru fiil d��ar� �ukurdan ��kt��nda �ok kolay bir �ekilde yukar� do�ru ko�abilecekti. Tam bu s�rada etrafta bir bufalo s�r�s� vard�. Baz� filler annen fille beraber yavruyu kurtarmaya �al��rken baz� fillerde etrafta bulunan bufalo s�r�s�n� da��tmaya �al��yordu. Tam anlam�yla toplulu�un ortak bir �abas� vard�. Toplulu�u b�ylesine bir arada tutan �ey sosyal duygular olabilirdi.

�� Do�ada ya�ayan canl�lar aras�nda en fazla ifadesi olan bir y�ze sahiptir. �empanzelerin y�z ifadeleri �zerindeki �al��malar duygular�n� �l�menin bir yoludur. �al��malar �imdiden y�ksek primatlarda tan�nabilen en az be� evrensel ifade tan�mlad�. Korku, i�renme, mutluluk, �a�k�nl�k ve �fke gibi ifadeler tan�mlanan evrensel ifadelerdir. Primat ara�t�rmac�lar� hangi bireylerin ba�aral� olaca��n� belirlemede arkada�l��n sertlikten daha �nemli oldu�unu s�yl�yor. �empanzelerin sosyal sisteminde y�ksek miktarda kar��l�k vard�r. Yani topluluk i�inde s�rekli kar��l�kl� birbirine iyilik al��veri�inde bulunuyorlar. �nsanlarda kar��l�l�k g�zeten canl�lard�r. Bu da hayvanlar �lemi ile insanlar aras�nda bir paralelli�in oldu�unu g�steriyor.

�� Baz� insanlar ve hayvanlar aras�nda �yle bir arkada�l�k hatta yak�nl�k vard�r ki aralar�ndaki engelleri yok eder. Bu ili�kiler payla��lan duygularla zenginle�en bir d�nyay� g�zler �n�ne serer. �nsanlar ve hayvanlar aras�ndaki en belirgin ba� ev hayvanlar�ylad�r. Hayvanlarda insanlar gibi keder duygusu bilen canl�lard�r. Hayatta kalabilmek i�in s�rekli ba�kalar�n� kurtlar, aileleri i�inden biri �ld��nde g�sterdikleri davran��lar�na bakarak ac� �ektikleri san�lmaktad�r. Yap�lan g�zlemler ve kurtlar�n hal hareketleri bunu ispatlar niteliktedir.

�� Hayvanlarla ilgili ba�ka ve daha ak�ll�ca bir anlay��a ihtiyac�m�z var. Bizim d�nyam�zdan eski bir d�nyada onlar tam ve eksiksiz olarak y�r�d�ler. Bizim �oktan kaybetti�imiz ya da hi� sahip olmad��m�z geni� alg�larla donanm�� bizim asla duyamayaca��m�z seslerle ya�ad�lar. Onlar karde�lerimiz de�il, bizden a�a�� de�iller onlar ba�ka bir ulus. Hayat�n, zaman�n ve an�n birlikte yakalad��m�z d�nyan�n g�rkemine ve sanc�lar�na birlikte tutsak oldu�umuz yol arkada�lar�m�z.��

��

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�s�nda Vard�r.

Filler g�zya�� d�ker mi?
�nsan beyni ile �empanze beyni aras�ndaki fark nedir?
�empanzeler yiyeceklerini payla�mada neden titiz davran�rlar?
K�peklere antidepresan ila�lar verilebilir mi?
Kurtlar neden yas tutar?
Fiiller duygusal m�d�r?
�empanzelerin empati kurma yetene�i var m�?
Beynin ��nc� katman� canl�lar�n hangi davran��lar�n� belirler?

Hayvanlar�n �lgin� Anlar� Kamerada 90 Dakika

�� En iyi amat�r ve profesyonel g�r�nt�lerden olu�an kay�tlar daha �nce hi� g�r�lmemi� ger�ekleri g�n y�z�ne ��kar�yor. �lk hik�yemiz okyanuslar�n en �l�mc�l y�rt�c�lar�ndan birine ev sahipli�i yapan G�ney Afrika k�y�lar�nda ge�iyor. Burada ya�ayan k�pek bal�klar�n� g�rmek isteyen insanlar bir dal�� irketi sayesinde bu istekleri ger�ekle�tiriliyor. M��terilerini a��k denizlere g�t�rerek onlara g�venli bir uzakl�ktan k�pek bal�klar�n� izleme f�rsat� tan�yor. K�pek bal�klar� genelde insan avlamazlar. Hatta kaydedilen sald�r�lar�n �o�u k�pek bal�klar�n�n insanlar� birer fok sand�� i�in sald�rd�klar� san�l�yor.

��

�� Afrika dev hayvanlar�n topraklar�d�r. Bu topraklarda gezen iki ki�inin kameras�na iki gergedan�n d�v�� tak�l�yor. Bu ka��n�lmaz an kameraya al�nmaya de�er bir g�r�nt�. Bu topraklarda rastlanan di�er hayvan ise yery�z�ndeki en uzun hayvanlar olan z�rafalard�r. Boylar� en y�ksek a�a�lardaki besinlere ula�mak i�in onlara avantaj sa�lar. Ayn� zamanda uzun boylar� ve sert kafalar� onlar iyi birer silaht�r. Yeti�kin bir z�rafa boynuyla �ok sert kafa darbeleri vurabilir. Afrika�daki ulusal bir parkta gezen bir grubun kameralar�na muhte�em bir g�r�nt� daha tak�l�yor. Afrika�n�n en iyi avc�s� kendi cinsine sava� a��yor. Kendi cinsine sava� a�an bu hayvan bir aslan. D�rt aslan birden iki aslana sald�r�yor. �ki tane olan aslanlardan biri ka�may� ba�ar�yor. Fakat di�er aslan d�rt aslan�n aras�nda kal�yor. �ok korkun� ve �ok gergin bir and�. Aslanlar�n k�kremesi bile insanlar�n korkmas�na yetiyor. Bu kavgaya yol a�an nedenin bir iktidar kavgas� olabilece�i d��n�l�yor. Her ne kadar zalimce g�r�nse de aslanlar bu sayede aralar�ndaki zay�f olanlar� eliyor. Ve b�ylece aslan n�fusu her zaman g��l� ve formda kal�yor. Bu olay g�r�nt�lenmeye ender olaylardan sadece biri.

��

�� Baz� t�rlerde h�kimiyet konusundaki tart��malar yaln�zca erkekler aras�ndaki birebir kavgalarla ��z�lmez. Bazen i�ler daha vah�i daha dramatik bir hal alabilir. D�nyan�n en b�y�k kertenkelelerinden biri kaya kertenkeleleridir. Bu hayvanlar�n en b�y�k d��manlar� etobur ku�lard�r. Sava�� kartallar Afrika�daki en b�y�k avc� ku�lard�r. Sava�� kartallar genelde kertenkele ve tav�anla beslenirler. Normalde kartal�n av�na s�rt�na sald�rmas�yla o ilk anda yaratt�� etki bile av�n� �ld�rmeye yeter. Vah�i do�ada b�y�kl�k �nemlidir. B�y�k av pe�inde ko�mak pe�inde ko�mak ustalar�n i�idir. Afrika�n�n vah�i topraklar�nda kameralara ilgin� bir olay daha tak�l�yor. Bir z�rafan�n etraf� kalabal�k bir aslan s�r�s� taraf�ndan sar�lm�� ve ka�� yollar� tutulmu�tu. Z�rafa �l�mc�l tekmelerine ra�men aslanlara av olmaktan kurtulamad�. B�ylesi destans� m�cadelelere �ok az rastlan�yor ve nadiren g�r�nt�lenebiliyor. Baz� hayvanlar b�lgeleri konusunda pek kuralc� de�iller. Ama aslanlar i�in b�lge demek her �ey demektir.

�� Vah�i hayatta her �ey h�zl� hareket eder. Do�al hayat� kameralar� ile kaydetmek isteyen profesyoneller zorlu yerlerde �al��r, g�zlem yapar ve m�kemmel kareyi yakalamak i�in beklerler. Azimleri sayesinde nefes kesici g�r�nt�leri �ekerek �d�llerini al�rlar. Hem profesyonellerden hem de amat�rlerden elde edilen en iyi g�r�nt�ler vah�i ya�ama yeni bir ��k yak�yor. Aslan Afrika�n�n en me�hur y�rt�c� hayvan�d�r. T�m d�nya �zerinde bu ha�metli canl�lar orman�n kral� olarak �n yapm��lard�r. Ba�ka hayvanlar�n ya�am alan�na girmek insanlar a��s�ndan da son derce tehlikelidir. Her hayvan�n bir �lkesi, zaman i�inde al��t�� bir b�lgesi vard�r. Bir timsah�n ya�ad�� yer Afrika�n�n en b�y�k nehirleridir. Bir insan�n iki kat� uzunlu�undaki bu dev s�r�ngenler sudaki ya�ama m�kemmel bir �ekilde uyum sa�lam��lard�r. Afrika k�tas�ndaki en tehlikeli hayvanlardan biri de bizondur. Bizonlar� avlayabilecek g�� ve azim sadece aslanlarda bulunabilmekte. Afrika k�tas�nda ya�ayan di�er bir hayvan ise sessiz, �evik ve i�ten pazarl�kl� leoparlard�r. Bu gibi hayvanlar�n hepsinin inan�lmaz g�r�nt�leri bazen kameralara tak�labiliyor. Bu anlar�n yakalanmas� hem g�� hem de profesyonel bir �ekim ister.

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�s�nda Vard�r.

Bir z�rafan�n boyu ka� metredir?
Zebralar kendi neslinin devam�n� sa�lamak i�in neler yapar?
S�rpriz fakt�r�ne g�venen hayvan hangisidir?
Zebra ve leopar kavgas�nda yenilen taraf hangisi olur?
Bir sava�� kartal�n a��rl�� ne kadard�r?
Katil bir balina insandan ka� kat b�y�kt�r?
�italar saatte ka� km/h�z yaparlar?
Bir aslan ba�ka bir hayvanla av�n� payla�abilir mi?
�Firavun farelerinin en �a��rt�c� yanlar� nedir?
Bir akbaba ile bir �akal sava��r m�?
�Yeti�kin bir fiil g�nde ka� litre su t�ketir?
�italar yavrular�n� nas�l e�itirler?
Gen� filler k�zg�nl�k d�nemini nas�l atlat�rlar?
�italar kendi aralar�nda ni�in sava��rlar?
Elli ton a��rl��nda bir canl� var m�d�r?
Yavrular�n� yaln�z ba��na b�y�tmek zorunda kalan hayvanlar hangileridir?��

�

Hayvanlar�n �a��rt�c� Davran��lar� ve S�ra D�� lgin� Olaylar

�� Japon bal ar�lar�n�n en b�y�k d��man� dev e�ek ar�lar�d�r. Japon ar�lar�n�n e�ek ar�lar�na kar�� farkl� bir sava� plan� vard�r. Y�zlerce Japon ar�s� yuvalar�na giren e�ek ar�s�na kar�� bir araya gelerek onu yayd�klar� �s�yla k�zartmaya �al��rlar. Japon bal ar�lar�n �ok stratejik y�ntemleri vard�r. Bir araya gelen bal ar�lar� v�cutlar�n� titreterek �evrelerindeki �s�y� y�kseltirler. Bu yay�lan �s� ar� kovan�n� yak�c� bir f�r�na d�n��t�rebilir. Bu ar�lar e�ek ar�lar�na g�re �s�ya daha dayan�kl�d�rlar. Is� 46 �C ye ula�t��nda e�ek ar�s� �l�r.

�� Y�lda bir kez binlerce ki�i binlerce ki�i gelgit dalgas�n� g�rmek �in�de toplan�yor. Normal bir y�lda gelgit dalgas� harika bir g�r�nt� yarat�yor. Bu dev gelgit dalgalar�n�n boyu 2,5 metreden daha fazla olabiliyor. Normal olmayan bir y�lda ger�ekle�en bu olay meydana gelerek beraberinde otuz insan� s�r�klemi� fakat hi�bir insan �lmemi�. Do�an�n en ola�an d�� olaylardan biri de b�y�k volkanik patlamalard�r. 1991 y�l�n�n may�s ay�nda Filipin adalar�ndan birinde bir yanarda� 400 y�ld�r ilk kez patlamak �zereydi. Yetkililer toplu tahliye emri veriyorlard�. Binlerce ki�i evlerini terk etmek zorunda kalm��t�. Asl�nda evlerin bo�alt�lmas� �ok b�y�k bir riskti. E�er yetkililer yan�l�yorlarsa ilerde yapacaklar� uyar�lar dikkate al�nmayacakt�. Ama yetkililer yan�lmad� ve b�lgedeki son insanlarda tahliye edildikten hemen sonra yanarda� patlamas� ger�ekle�iyor. Atom bombalar�ndan bile daha g��l� patlamalar da��n yama�lar�na ya�an �ok s�cak dumanlar yarat�yordu. Yanarda� lavlar� yolunun �st�ndeki her �eyi yakarak ilerliyordu.

�� 1960 y�l�nda hava kuvvetleri pilotlar�n yery�z�nden 30 km yukar�dan para��tle atlamay� sa�layacak bir aleti test etmek i�in bir deney yapm��t�r. Bu test i�in bir pilot bas�n�l� bir giysiyle s�k��t�r�larak balon yard�m�yla 30 km yukar�ya g�nderilmi�. Yerden bu kadar y�ksekte �zel giysi i�e yaramazsa pilot an�nda �lme tehlikesiyle kar�� kar��ya kal�r. Yery�z�n�n 30 km yukar�s�nda olan pilot hava bo�lu�una do�ru kendini b�rak�yor. Pilot ses h�z�ndan daha �abuk saatte bir rekor 1150 km/h�z la yery�z�ne do�ru d��yor. Pilot g�ky�z�nden o kadar h�zl� iniyor ki para��t�n� a�ma h�z� onu �ld�rebilir. G�ky�z�nde atlad�ktan 4,5 dakika sonra para��t�n�n ipini �ekiyor ve para��t a��larak g�venli bir �ekilde yery�z�ne inmeyi ba�ar�yor. Deney p�r�zs�z bir �ekilde ger�ekle�iyor. Ve g�n�m�ze kadar k�rk y�ld�r k�r�lamayan bir d�nya rekoruna yol a��yor.

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�s�nda Vard�r.

Kertenkeleler hangi durumlarda g�zlerinden kan f��k�rt�r?
En zehirli y�lan�n zehrinde etkilenmeyen hayvan hangisidir?
Kaplan k�pek bal�� daha annesinin rahmindeyken �ld�rmeyi nas�l ��renebiliyor?
Endonezyal�lar�n muhte�em giysilerinin s�rr� ne?
Bir insan kendini kendi iste�iyle neden �a�ma�a gerdirir?
Tarihteki en b�y�k tanker yang� nerde ve nas�l olmu�?
D�nya dal�� rekorunu ka� metreyle kim ger�ekle�tirmi�tir?
Su ayg�r� ile bal�klar aras�nda nas�l bir ili�ki var?

��

Hindistan Vah�i Hayvanlar� Hindistanl�lar� Avl�yor

�� Hindistan kadar b�y�k olan �ok az �lke vard�r. �lkenin kurak b�lgelerinde, verimli ormanlar�nda ve sarp da�lar�nda d�nyan�n en �ld�r�c� yarat�klar� bulunur. Bunlar�n aras�nda d�nyan�n en b�y�k �� s�r�ngeni olan timsah, kral kobra ve piton y�lan� bulunmaktad�r. Bu �� hayvan�n hepsi e�siz b�y�kl�kte olan hayvanlard�r. Bu �ld�r�c� yarat�klar g�c�n� kullanarak �ld�r�r. Yeti�kin erkek bir timsah�n uzunlu�u 7 metreye a��rl�� ise 400 kg kadar olabilir. �ok b�y�k olmalar�na ra�men kendilerini gizlemekte ba�ar�l�d�rlar. Su y�zeyinde yaln�z g�zleri ve burun delikleri g�r�n�r. V�cutlar� ise tamamen suyun alt�ndad�r. Hindistan�da d�nyan�n en b�y�k s�r�ngenlerinden bir daha da ya�amaktad�r. Fakat bu s�r�ngen av�n� zehirleyerek �ld�r�r. Bu yarat�k bir araba boyu uzunlu�unda esner, insan boyu uzunlu�unda havaya dikilir. Yo�un zehir kar��m�n� yaln�z bir �s�r�kla d��man�na enjekte eder. Bu hayvan kral kobrad�r. Hindistan�da milyonlarca insan ve �ok say�da �ld�r�c� hayvan t�r� ya�amaktad�r. Fakat bu hayvanlar�n hi�biri zehirli y�lanlar kadar b�y�k hasara yol a�maz. Hindistan�daki di�er vah�i hayvanlardan biri de vah�i kedilerdir. Hindistan��n farkl� b�lgelerine en �ok yay�lm�� olan kedi ailesi leopard�r. Onlar �lkenin d�rt bir yan�nda bulunur. Tropikal ya�mur ormanlar�ndan �orak topraklara kadar her yerde bulunur.

��

�� Hindistan��n t�yler �rpertici olan iki hayvan t�r� insanlara sald�rmaz. Fakat bu hayvanlar k��eye k�st�r�ld�klar� takdirde �ld�r�c� olabilirler. Bunlardan biri k��k ve g�ze �arpmayan bir hayvand�r. Av�n� zehirleyerek �ld�r�r. Di�eri ise b�y�k ve g�r�lt�c�d�r. Bu hayvanlar akrepler ve ay�lard�r. Bu hayvanlar Hindistan��n vah�i g�r�nt�s�ne ayr� bir renk verir. Akrep k��kt�r kolay fark edilmez ve zehirlidir. Tembel ay� ise b�y�kt�r, g�r�lt�c�d�r ve �ld�r�c� bir g�ce sahiptir. Hindistan �ok say�da �ld�r�c� ve ola�an �st� avc�ya ev sahipli�i yapar. Fakat buran�n en b�y�k �ld�r�c� hayvan t�r� fildir. Hindistan da 12 t�rden olu�an se�kin bir hayvan grubu bulunur. Bunlar do�an�n ihti�am�n� ve g�c�n� sergiliyor. Bu hayvanlar�n hayatta kalma becerileri ve korunma y�ntemleri �ok �e�itlidir. Bu hayvanlar Hindistan��n �ld�r�c� �o�unlu�u.

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�s�nda Vard�r.

D�nyan�n en uzun zehirli y�lan� hangisidir?
Hindistan�da ka� t�r y�lan vard�r?
Y�lan zehri insanlar� nas�l etkiler?
Hindistan�daki vah�i kediler hangileridir?
Hindistan�daki insanlar kaplanlardan korunmak i�in nas�l bir y�ntem geli�tirmi�ler?
K�rm�z� Hint akrebinin zehri insanlar� nas�l etkiler?
Tembel ay�lar ne ile beslenir?
Hindistan�daki en zehirli d�rt y�lan hangileridir?

��

�� nsan ve Hayvanlar�n Ya�am ve Avlanma Alanlar�n� �ak��t�� Yerlerdeki Facialar

�� Benf milli park�, Canada�da Rocky da�lar�n�n ortas�nda bulunan Kuzey Amerika�daki el de�memi� do�a harikalar�ndan biridir. Park k�tadaki en korkun� y�rt�c�lar� bar�nd�rmaktad�r. Dev ay�lar da�a aslanlar�, hatta kurtlar burada ya�ar. Bu y�zden Canada�n�n en s�k ziyaret edilen turistik b�lgelerinden biride Benf park�d�r. Her y�l yakla��k be� milyon ki�i bu park� ziyaret ediyor. Bu kadar insan ile bu kadar �ok hayvan ayn� mek�nda olunca kar��la�ma ka��n�lmazd�r.

�� D�nyan�n her yerinde milli parklar ve koruma alanlar� bu sorunla kar��la�makta. Koruma alt�na al�nan b�lgeleri ziyaret eden insan say�s� artt�k�a, vah�i do�a daha �ok tehlikeyle kar��la�ma olas�l�� da artmaktad�r. Hem bek�iler hem de ziyaret�iler i�in, Benf�teki en b�y�k sorun kara ay�lar ya da boz ay�lar olmu�tur. Ay�lar sadece vah�i do�ada insan�n kar��s�na ��km�yor. Yollar, kamp alanlar� ve yazl�k evler yaparak ay�lar�n ya�am alanlar�n� i�gal ediyor ve tehlikeli durumlar� kendimiz yarat�yoruz. Ay�lar ve insanlar kar�� kar��ya kald��nda kaybeden taraf genellikle ay�lar oluyor.

�� D�nyan�n her yerinde insan n�fusu art�yor. Hayvanlar�n ya�am alan� gittik�e k��l�yor. Bu y�zden hayvanlar ayn� toprak par�as� i�in insanlarla sava�mak zorunda kal�yor. Belki de daha b�y�k sorunlar�n kap�s� aralan�yor. Bu insanlar kendi istekleri ile gezmeye ��kan turistler de�ildir. Aksine �iftli�inde, evlerinde ya�ayan insanlar bir zamanlar yaban; bir ortamda ya�amaya �al��yorlar. Kenya Afrika�n�n muhte�em vah�i ya�am�n� g�rebilece�iniz inan�lmaz bir �lkedir. Afrika�n�n egzotik canl�lar� bitmek, t�kenmek bilmez bir vah�ili�in i�inde kendi yurdunda g�zler �n�ne serilir. Ama burada Afrika�n�n geni� d�zl�klerinde bile insanlar ve hayvanlar toprak i�in verdikleri toprak sava�lar� s�rmektedir. A��k d�zl�kler, k�yler ve �iftlikler kuruluyor.

�� Her y�l vah�i do�adaki hayvan n�fusunun y�zde d�rd�n�n yok oldu�u kaydedilmi�tir. Yani Kenya gibi bir �lkede bile, vah�i hayvanlar�n ya�ad�klar� topraklara her ge�en g�n yay�lan, artan insan n�fusu s�z konusudur. Bu y�zden do�a tehdit alt�ndad�r. Durup d��n�rseniz, filler gibi hayvanlar� nas�l karanl�k bir gelecek bekliyor anlars�n�z. ��te bu nedenle filleri daha rahat ya�ayabilecekleri ba�ka bir araziye nakletmek b�t�n emeklere de�er. Binlerce y�ld�r d�nya �st�nde insanlarla, hayvanlar�n beraber ya�amalar� i�in yeterli toprak hep vard�. Ancak bug�n yeni bir y�l�n e�i�inde durum de�i�ece�e benziyor. Vah�i do�a tehlike sinyalleri veriyor. Zaman�m�z ve topra��m�z azal�yor.

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�s�nda Vard�r.

1.panterler avlad�klar� avlar�n� ilk �nce ne yaparlar?

2.milli parklarda insanlar�n g�venli�i nas�l sa�lan�r?

3.boz ay�lar insanlara sald�r�r m�?

4.bir ay� ile kar�� kar��ya geldi�inizde yapaca��n�z en mant�kl� �ey ne olabilir?

5.Bir� fil ne kadar b�y�kl�kteki bir alana zarar verir?

6.Sweetwaters koruna�� nerededir ve burada hangi hayvanlar bulunur?

7.Meru Milli Park� nerededir?

8.Bir filin a��rl�� ne kadard�r?

9.D�nyan�n en b�y�k fil nakil operasyonu nas�l yap�lm�� ve ne kadar s�rede ger�ekle�tirilmi�tir?

Kalahari ��l�n�n Hayvan K�mleri Ve Ya�am �li�kileri

�� Zebra ve antiloplar Kalahari ��l�n�n kuru ve sulu; k�tl�k ve bolluk aras�ndaki insafs�z d�ng�lerinde ya��yorlar. Y�llar boyunca aral�kl� ya�an ya�murlar Boteti Nehri yataklar�n� nerdeyse kurutmu� durumda. Bu ra�men Boteti Nehri k�y�s�nda ya�ayan n�fusun can damar� oluyor. Nehir kenar�na gelen antiloplar� b�y�k bir sel bask�n� ya da hevesli timsahlar kar��lam�yor.� Bu nehrin k�y�lar�nda sadece kum var. Yinede hayta kalmak i�in y�zeydeki suya muhta� olan binlerce hayvan kurak mevsimde gittik�e k��len havuzlardan su i�mek i�in Boteti Nehrine y�r�mek zorunda kal�yor. Son ya�murlardan sonra baz� hayvanlar kuru nehir yata��nda temiz su bulmak i�in d�hiyane stratejiler geli�tirdi. Mesela bu hayvanlardan biri olan zebralar tatl� su ��kana kadar topra�� e�eler. Y�zlerce ��l tavu�u zebra ve antiloplar�n a�t�� temiz su havuzlar�ndan faydalan�yor. Fillerde temiz suya ula�mak i�in hortumlar� ile toprakta derin delikler a�arak suya ula�maya �al��yorlar.

��

�� Burada ya�ayan s�r�ler beslenmek i�in kuru nehir yata��ndan kilometrelerce uza�a bir yolculuk yapmak zorunda. Ve tekrar su i�mek i�in nehir k�y�s�na gelmek zorunda. Toplanan bulutlar ve uzaktan gelen g�k g�r�lt�s�n�n sesi ile s�r�ler bekledikleri an�n geldi�ini anl�yor. S�r�ler do�uya do�ru giderek y�zlerce kilometreyi a��p otlayacaklar� yeni �ay�rlar� ve tatl� sular� vaat eden ya�murlar� kovalayacak. Ya�mur ile birlikte say�s�z sinyal ortaya ��k�yor. Nem oran�nda y�kselme, s�cakl��n de�i�mesi ve toprakta yumu�ama gibi bir s�r� yeni sinyal ortaya ��k�yor. K�klere ve tohumlara uzun s�ren uykular�ndan kalkmalar�n� s�yleyen mesajlar gidiyor. Ya�murun ard�ndan Kalahari canlan�rken hayatta bereketleniyor. Kalaharideki b�t�n hayvanlar zamana kar�� bir yar��a giri�iyor. ��nk� canl�lar Kalaharideki canl�l�k bitmeden kendi ihtiya�lar�n� en k�sa zamanda temin etmek zorundalar. Ya�murdan sonra Kalaharideki kurak mevsim sona erdi. Yerini bolluk ve sulu araziler ald�. Burada ya�ayan zebralar su ve ot bollu�unu en iyi �ekilde de�erlendirmeliler. ��nk� bu g�nler geride kalacak ve tekrar susuz ve kurak g�nler geri d�necek. Yenilenme mevsimlerinden sonra s�r�ler tekrar Boteti havuzlar�na geri d�n�yor. Geri d�nen s�r�ler, tekrar uzun aylar boyunca zengin otlaklara geri d�nemeyecek. S�r�lerin ayr�lmas� ile �ay�rlar terk edilmi� g�r�nse de orada kalan canl�lar var. Burada kalan canl�lar�n da yakla�an olumsuz hava �artlar�na ve zor g�nlere kar�� kendilerine g�re �nlemleri elbette var.

�A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�s�nda Vard�r.

Erkek ��l tavuklar� yavrular�na suyu nas�l ta��r?
Kendilerini korumak i�in kilden kale �eklinde yap�lar yapan canl�lar hangileridir?
Kalahariye ya�an ya�mur hangi canl�n�n mezar�n�n a��lmas�na sebep olur?
A� kald��nda kendi yavrular�n� bile yiyen hayvan hangisidir?
Flamingolar�n �iftle�mesi i�in nas�l bir ortam�n olmas� gerekiyor?
Flamingolar uzun g�� yolculu�unda sa� kurtulmay� ba�arabilecek mi?
Dilinin uzunlu�u bedeninin iki kat� uzunlu�unda olan bir hayvan var�m�d�r?
�iftle�ebilen tek akkar�nca t�r� hangisidir?

K�y� Mercan Resiflerinde; �ld�r�c� Hayvanlar�, M�renler, Ahtapotlar ve K�pek Bal�klar�

�� Mercan resifleri her y�l t�rl� renklerle bezeli hayat kaynayan tropik bir cennet. Resifler �ok eski bir canl� t�r�ne yani k�pek bal�klar�na ev sahipli�i yapar. Bu katiller a��zlar�nda her t�rl� eti par�alayan keskin di�leriyle insan yiyen ac�mas�z birer canavar olarak �n yapm��lard�r. Ama k�pek bal�klar�n�n bu �l�mc�l ��hretlerinin d��nda da �zellikleri var. Ekip �al��mas�, g�� ve �zel duyu organlar�n�n bir arada kullan�m� k�pek bal�klar�n�n ger�ekten �ld�rmek i�in tasarland�klar� anlam�na geliyor. Okyanuslarda ya�ayan di�er bir canl� ise jilet gibi keskin di�lere ve y�ld�r�m h�z�na sahip olan m�ren bal�klar�d�r. M�renlerin boyu �� metreye kadar varabiliyor. Bedeni s�m�ks� bir madde ile kapl�d�r. S�m�ks� ve ince olan bedeni kayalar�n dar girintilerinde ya�amak i�in tasarlanm��t�r. M�renlerin g�rme duyusu olduk�a zay�ft�r. Zaman�n�n �o�unu bir kaya yar��n�n i�inde av�n� tuza�a ge�irmek i�in saklanarak ge�irir. M�kemmel koku alma duyusu g�rme duyusunun a��n� kapat�r.

�� Ahtapotlarda m�renler gibi k��k kaya yar�klar�n� kullan�rlar. Ahtapotlar m�kemmel g�rme duyular� ve inan�lmaz renk de�i�tirme yetenekleri sayesinde tehlikelerden uzak durabilirler. Ahtapotlar m�renlerin olduk�a sevdi�i bir yemektir. Resiflerde ya�ayan di�er bir t�r ise salyangozlard�r. Bah�elerde ya�ayan salyangozlar�n aksine ac�mas�z birer katildirler. Denizlerdeki b�y�k barak�da jileti and�ran di�leri ile iri bir bal�kt�r. H�z yapmak i�in yarat�lm��lard�r. Orak �eklinde bir kuyruk y�zgecine, uzun hidrodinamik bir g�vdeye sahiptir. Barak�dalar�n di�leri yakalamak ve �i�nemek i�in de�il. Kesmek ve par�alamak i�in tasarlanm��t�r.

�� Resiflerde bunlar�n yan�nda denizy�ld�z� ve denizkestaneleri de ya�ar. Denizy�ld�zlar� t�p �eklindeki y�zlerce k��k ayak �zerinde hareket eder. Bu ayaklardaki emme mekanizmas� bir denizkestanesinin kabu�unu yararak a�abilecek g��tedir. Uzayl� yarat�klar�n sadece uzaydan geldi�ini zannederiz. Ama resiflerde ger�ektende bu d�nyadan de�ilmi� gibi g�r�nen tuhaf baz� yarat�klar vard�r. M�rekkep bal�klar�n�n bilinen seksen t�r� bulunmaktad�r. M�rekkep bal�klar� �arp�c� bir �ekilde renk de�i�tirerek g�vdesinin d�� g�r�n��n� tamamen farkl�la�t�rabilir. M�rekkep bal�klar� derilerindeki kromotofor denilen renk h�creleri ile oynayarak derilerinin pigment da��l�m�n� de�i�tirebilirler. Bu de�i�im kamuflaj amac�yla hayvan�n saklanmas�n� sa�lar. Resif g�z�m�ze cennet gibi g�r�nebilir. Ama burada bile can al�c� bir kural h�kimdir. Ya�amak istiyorsan�z �ld�rmek i�in tasarlanm�� olmak zorundas�n�z.

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�s�nda Vard�r.

1. K�pek bal�klar� avlan�rken hangi duyu organlar�n� kullan�rlar?

2. K�pek bal�klar� karanl�kta g�rebilir mi?

3. Ahtapotlar tehlikeli bir durumda kendilerini nas�l korur?

4. M�ren kendini ahtapottan nas�l kurtar�r?

5. �skorpit bal�� nas�l bir avlanma stratejisi g�sterir?

6. Mi�fer kabuklar� denizkestanelerini nas�l avlar?

7. Denizde ya�ayan kaplan var�m�d�r?

8. Elektrik �reten bal�k hangisidir?

��

Ormanlar�n �l�mc�l Hayvanlar�

�� Ormanlar neredeyse yery�z�n�n ��te birini kaplar. Bizde bu karma��k ekosistemle ili�ki i�indeyiz. Ormanlar d�nya genelinde yery�z�ne d��en ya�murlar�n yar�s�n� art�rarak bize hayat kayna��m�z olan temiz suyu sa�l�yor. Sadece yery�z�nde bir milyar insan hayat� ormana ba�l�d�r. Bunun yan�nda yery�z�n�n en y�rt�c� hayvanlar�n�n da ya�am alan�d�r. �nsanlarla en yak�n akraba olan �empanzelerdir. Genlerimizin %98 i �empanzelerle ayn�d�r. Baz� �empanzelerin boyu bir metreyi ge�ebilir. A��rl�klar� da 60 kg. civar�nda olabilir. �empanzelerin kar��l�kl� kurduklar� ili�kiler insan ili�kilerine �ok benzer. Duyarl�l�k i�birli�i ve hatta ac�lar� bile ya�ayabilen canl�lard�r. Ama onlar�n bir �zelli�i de zaman zaman �l�mle sonu�lanan sald�rganl�klar�d�r. �empanzelerin ya�am alan� Afrika ormanlar�d�r. Kuzey Afrika�da da� aslanlar�; g��l� ve gizlilik i�inde ya�ayan �l�mc�l hayvanlard�r. Avlan�rken av�n�n yan�na konu�lan�r ve g�r�nmeden sald�rmay� planlar. Yeti�kin bir da� aslan� 90 kg a��rl��a ula�abilir. Da� aslanlar�n�n 1,5 cm uzunlu�undaki pen�eleri daimi olarak jilet gibi keskindir. K��k memeliler ve ku�larla beslenirler. Da� aslan� bir g�nde 16 km. den fazla yol kat eder. G��l� arka ayaklar� da� aslan�n� bir s��ray��ta 14 m. Uza�a atar.

�� D�nyan�n en �l�mc�l y�lan� olan Afrika a�a� y�lan� g��l� hemotoksik zehri ba� a�r�s� ve mide bulant�s�na neden olur. Hemen m�dahale edilmezse i� kanamaya sebep olur ve �l�mle sonu�lan�r. Afrika a�a� y�lan� ya�am�n�n b�y�k bir k�sm�n� a�a�larda ge�irir. Bo�a y�lan� ya�ayan en b�y�k y�lanlardan biridir. Uzunlu�u 4 metre a��rl�� 25 kg �zerindedir. Bu y�lanlar avlar�na sar�larak ve bo�arak �ld�r�r. Bo�a y�lan� kendinden b�y�k avlar� yutarak yiyebilir. Kral kobra orman�n en zehirli y�lanlar�ndan biridir. D�nyadaki ormanlar a� g�zl� k��k canl�lara ev sahipli�i yap�yor. Baz�lar� avlan�rken a��k se�ik kendini belli ederken baz�lar� da sinsice saklan�p bekler. Buldo kar�ncalar� ser�e parma��m�z�n t�rna�� ancak vard�r. B�y�k bedeni, uzun bacaklar�, zehirli i�nesiyle kanats�z bir ar�ya benzer. Ormanda ya�ayan di�er k��k bir hayvan olan k�rkayak kar��s�na ��kan her �eye sald�ran et�il bir hayvand�r. T�r�n�n en iyisidir. K�rkaya��n uzunlu�u 30 cm� ye ula�abiliyor. D�z bedeni 20�den fazla belirgin b�l�mlere ayr�lm��t�r. Z�rh gibi bir kabukla korunur ve bir dizi bacaklar� vard�r. Bu bacaklar�n bir k�sm� �l�mc�l bir zehir te�kil eder. Bu canl�, zehri az� di�leriyle av�na enjekte eder. Ormanlar bir�ok muhte�em hayvan� b�nyesinde bar�nd�r�r. Bunlardan biri de y�rt�c� olan kara amerikan ay�s�d�r. Bu ay� bal�ktan b��rtlene kadar do�ada bir�ok besinle beslenir. Bu ay�lar k�� uykusuna yatmadan �nce kilo almak zorundad�rlar. Kara ay�lar� saatte 50 km h�zla ko�arlar. Aya�a kalkt��nda boyu 2 m� yi ge�er ve 250 kg a��rl��ndad�r. �st�n bir koku alma duyusuna sahiptir. 1.5 km �teden av�n�n kokusunu al�r.

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�s�nda Vard�r.

Madagaskar Adas�n�n �zellikleri nelerdir?
D�nyan�n en b�y�k ve tabak �eklindeki �r�mce�i hangisidir?��
Y�rt�c� bir kedi olan fosa nerede ya�ar?
Leoparlar�n gece avlanmalar�n�n sebebi nedir?
Afrika a�a� y�lanlar�n�n zehirlerinin iyi kavramas�na yard�mc� olan yap� nedir?
Afrika a�a� y�lanlar�n�n en sevdi�i avlar� hangi hayvanlard�r?
Da� aslan� bir s��ray��ta yakla��k olarak ka� metre y�ksekli�e ula��r?
�empanzelerin yay�l�� alanlar� nerelerdir?

�ld�rmeye Programlanm�� B�ceklerde Hayat D�ng�leri ve Avlanma Y�ntemleri

�� Zaman�n ba�lang�c�ndan beri bir sava� s�rmekte. Do�an�n en k��k askerleri makro gladyat�rlerin aras�ndaki sava� d�rt milyon y�ld�r s�rmekte. Bakteriden b�ceklere bu canl�lar�n ya�ad�� her �eyi g�rece�iz. Bu canl�lar boyutlar�n�n k��kl��n� say�lar� ile telafi ediyorlar. Ordular halinde ya�ayan bu canl�lar d�nyadaki en kalabal�k, vah�i ve sald�rgan yarat�klar�ndand�r. Kar�ncalar kar��la�t�klar� her hayvana sava� a�maktan korkmayan bir ordu gibidir. Farkl� birimlerden olu�an bu ordu v�cuttaki h�creler gibi bir arada �al��r. �sko�ya�n�n k�rlar�nda kar�ncalara e� de�er ba�ka bir makro gladyat�r daha ya�ar. Burada ya�ayan makro gladyat�rler tahta kar�nc�lar�d�r. Tahta kar�ncalar�n�n ya�ad�klar� koloniler ordu karanc�lar�na g�re daha k��kt�r. Bunlarda ordu kar�ncalar� gibi koku kullan�r ve birlikte �al��rlar. Do�adaki �� canl�dan biri b�cek familyas�ndand�r.

�� Tank benzeri makro gladyat�rler d�nyan�n her yerinde olabilirler. Tank b�cekleri kaya gibi sert z�rhlar�n� avlanmak i�in kullanmaz. Bir di�iye sahip olmak istedi�inde a�t�� sava�ta kullan�r. Bu kar�ncalar�n i�inde k�pek bal�� gibi avlanan b�ceklerde bulunur. Bu b�ceklere topa� b�cekleri denir. Topa� b�cekleri g�ky�z�n� ve sular� izleyen iki farkl� loba ayr�lm�� g�zlere sahiptirler. Bir�ok b�cek av�n� yakalamak i�in tuzak kurar. Bu sanat�n ustas� kar�ncalar� unutmamak gerekir. Kar�ncalar avlar�n� yakalamak i�in g�r�nmemek i�in �ukurlara saklan�rlar ve avlar�n� beklerler. Kar�ncalar�n bir t�r� aslan solucan� geometrik bir �ukur kurarak tuzak kurar. Hi�bir makro gladyat�r sekiz bacakl� �r�mceklerden korkun� olamaz. �r�mceklerin farkl� tipte bir�ok a�� vard�r. �r�mcekler aras�nda bir t�r olan karadul akrebi bile etkisiz hale getirebilir. Akrepler karadul �r�mcekleri i�in birer avd�r. Makro gladyat�rler i�inde bulunan e�ek ar�lar� larvalar�n� korumak i�in �amurdan odalar yapar. Baz�lar� da yumurtalar�n� canl� bir t�rt�l�n ya da kelebe�in �zerine yumurtlarlar. Canl� t�rt�l�n �zerine konan yumurtalar kurbanlar�n� i�erden yiyerek geli�imini tamamlarlar. Bu katil e�ek ar�lar�n�n larvalar� kurbanlar�n�n canl� olmas�na ald�rmazlar. D�nyada ya�am�n olu�tu�u ilk g�nlerden beri ya�anan sava� art�k kontrolden ��km�� durumda. Makro gladyat�rler her yerde bulunabilir.

�A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�s�nda Vard�r.

Makro gladyat�rler aras�nda en korkun�lar� hangileridir?
Ordu kar�ncalar� aras�ndaki i� b�l�m� nas�l yap�l�yor?
Kar�ncalar�n en b�y�k d��man� hangi hayvand�r?
Tank benzeri b�cekler hangileridir?
Bah��van dostu olarak bilinen b�cek hangisidir?
�r�mcekler neden ve nas�l a� �rerler?
A�lar�n� yanlar�nda ta��yan b�cekler var m�d�r?
Avlar�n� �ld�rmeden �nce fel� eden makro gladyat�r hangisidir?

�ld�rmeye Programlanm�� Deniz ve ��l Canl�lar�nda Avc�lar�n Tuzaklar� ve Et Obur Bitkiler

�� Gezegenimizin her yerinde katillerin saklanacaklar� yerler var. D�nyam�z�n �e�itli dokular� yarat�klar�n g�r�lmeden g�rmesi i�in say�s�z f�rsat sa�lar. Kurallara g�re haz�rl�ks�z yakalanmak ve kurnazl�k, ya�am ile �l�m aras�ndaki fark� belirleyen stratejilerdir. Bu stratejinin bir �rne�i olan G�ney Afrika�n�n Atlantik k�y�s�ndaki Namidya ��l�nde de yarat�klar�n iyice uzmanla�m�� olmas� gerekir. Namidya ��l� d�nyan�n en eski ��llerinden biridir. Bu ��lde ya�ayan bir�ok canl� var. Namidya ��l�nde namidya yandan �apl� y�lan� ��l�n 65 derecelik k�zg�n kumunda uygun bi�imde hareket edebiliyor. Y�lan bir yerde fazla kalsa yanma tehlikesiyle kar�� kar��ya kalabilir. Bir defada v�cudunun sadece iki bo�umu yere temas eden yandan �apl� y�lan�n, v�cudunun b�y�k b�l�m� hareket esnas�nda kuma de�miyor. B�ylece s�cakla etkile�im azal�yor ve hareket olana�� kazan�yor. Namidya yandan �apl� y�lan� ��lde hayatta kalma sanat�n� m�kemmel bir hale getirmi�. K�zg�n kumlarda neredeyse susuz ya�amaya �ok uygun.

�� Mercan resiflerinin su alt� d�nyas� hem avc� hem de av i�in zorlu bir ortamd�r. Labirente benzeyen bu karma��k ortam oyuklar ve yar�klarla dolu olan bir yer. Burada ba�ar� �o�unlukla en iyi saklamba� oynayan�n oluyor. Dereler ve tatl� su g�llerinde adeta bilim kurgu filminden ��km�� gibi g�r�nen �ok s�ra d�� bir katil gizlidir. Do�aya en iyi uyum sa�lam�� avc�lardan biri de tatl� su polipleridir. Tatl� su poliplerinin beyni yoktur. Sadece sinir h�crelerinden olu�an bir a�a sahiptirler. Temel sinir sistemleri olmamas�na ra�men dokunu�a tepki verirler. Katil deyince akl�m�za hemen bitkiler gelmez. Ama bitkiler en iyi kamufle edilmi� katillerden biridir. G��l� ve h�zl� ko�an katiller olmayabilirler ama �i�ekleri birer katil etoburlard�r. S�rahi �i�eklerinin �ekici renkleri, kokular� ve nektar� kurbanlar� kendilerine �eker. Baz� s�rahi �i�eklerinde di�er �i�eklere benzeyen �ltraviyole desenler bulunur. S�rahi bitkilerinin a��z k�sm�nda bol miktarda nektar �retilir. Anacak nektara ula�mak i�in bitkinin kaygan kenar�na basmak �art. Buradan kayan b�cekler daha a�a��da bulunan ve sindirim salg�lar�ndan olu�an bir havuza d��er. Etobur bitkiler mevcut yetersiz besin kaynaklar�na katk�da bulunmak i�in bu gibi yarat�c� y�ntemler geli�tirmi�tir.

�� Gizli katillerin d�nyas�nda kamuflaj sayesinde kurbanlar avc�lar� g�rmekte zorlan�yor. Saklanacak �ok az yer bile olsa �l�mc�l avc�lar yetenekleri sayesinde gizlice i� ba��nda.

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�s�nda Vard�r.

Yandan �apl� y�lan nas�l avlan�r?
Dil bal�klar� nas�l avlan�r?
Ahtapotlardaki renk de�i�imi nas�l olur?
Ahtapotlar�n kollar� nas�l bir yap�ya sahiptir?
Su polipleri zehirlimidir?
Mantar sine�i larvalar� avlar�n� yakalamak i�in nas�l bir y�ntem kullan�rlar?
Av�n� yakalamak i�in solucan taklidi yapan hayvan hangisidir?
May�n tarlas�na benzer �ukurlar kazarak �l�m tuzaklar� olu�turan canl� hangisidir?

�ld�rmeye Programlanm�� Okyanus Biyomundaki Canl�lar�n Hayat D�ng�s�

Deniz s�rprizlerle dolu olabilir. Pasifik�in ortas�nda bir dizi ada uzan�r. E�er bir Albatrossan�z buras� �ocuk yeti�tirmek i�in iyi bir yer. De�i�ik deniz ku�lar� farkl� u�u� tarzlar� i�in tasarlanm��. Pafin gibi baz�lar�n�n �evik u�u�a uygun k�sa kanatlar� var. S�ms�k ku�u gibilerinse da��lmak i�in kanatlar� arkaya katlan�yor. Oysa Albatrosun dev kanatlar� havada s�z�lmek i�in tasarlanm��. R�zg�r h�zlan�nca bu gen� Albatroslar�n kanatlar�n� ilk kez deneme zaman� da geliyor. Ebeveynleri �oktan gitti. Bu gen� deniz ku�lar� i�in ilk zorlu s�navd� bu. A��k denizlere gitmeden �nce u�may� ��renmek zorundad�rlar. �u an yapmalar� gereken ilk �ey, kanatlar�n� kuru tutmak i�in sudan uzak durmak. Ancak u�may� yeni ��renirken suya d��mek ka��n�lmaz oluyor. E�er suya d��erlerse kuru topra�a varmak i�in ellerinden geleni yapmal� ve tekrar denemeliler. Her y�l ayn� yerde �remenin k�t� taraflar� var. Avc�lar bu mevsimde bol bol gen� ve kolay hedefler oldu�unu ��reniyor. Kaplan k�pek bal�klar� yemek konusunda fazla se�ici de�ildir. Albatroslar u�may� ��renirken, k�pek bal�klar� da sald�r� tekniklerini geli�tiriyor ve yavrular�n� yakalamakta gittik�e ustala��yor.

Denizlerdeki f�rt�nalar�n suyun alt�nda dramatik etkileri olabilir. Baz� hayvanlar i�in k�y�ya yak�n t�rb�lanstan kurtulman�n en iyi yolu daha derin ve sakin sulara gitmektir. G�ne� denizin �st k�sm�n� �s�t�r. Denizde ya�ayan bir�ok katil avlanmak i�in bu b�lgede dola��r.

Okyanuslar bu gezegenin en b�y�k do�al �zelli�idir. Onlar olmazsa yery�z�nde hayatta olmazd�. U�suz bucaks�z denizlerde �a��rt�c� hayvanlar bu sulu d�nyan�n zorluklar� kar��s�nda hayatta kalmak i�in evrim ge�irdi. Kamuflaj, h�z, tak�ma �al��mas�, �a��rt�c� avlanma teknikleri b�t�n bunlar d�nyadaki okyanus yarat�klar�n�n �ld�rmeye programland�r�ld�klar�n� g�steriyor.

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�s�nda Vard�r.

1. Plankton nedir?

2. Planktonlar� hangi hayvanlardan beslenir?

3. Yery�z�ndeki en b�y�k yarat�k hangisidir ve �zellikleri nelerdir?

4. Deniz kaplumba�alar�n�n �zellikleri nelerdir?

5. K�pek bal�klar�n�n en zay�f noktalar� nelerdir?

6. Balinalar hangi yolla nas�l avlan�rlar?

7. Yunuslar nas�l avlan�rlar?

8. Melek k�pek bal��n� bilir misiniz?

Savanada Hayvanlar Konu�uyor ve S�r� K�meleri �ocuklar ��in

��

� �Savanada hayvanlar konu�uyor. Leny ilgiye a�, veronika sadece a�, savanlarda i�ler her zamanki gibi y�r�yor. Bir su ayg�r� her zaman gibi suyumuzu t�ketiyor. Domuzlar kendi aralar�nda konu�uyor. Bir su ayg�r� her zaman oldu�u gibi su banyosu yap�yor. Domuzlardan biri d�nyadaki sular t�kenince ne olacak? Hepimiz susuzluktan �lece�iz kar��l��n� verir.� Di�er domuz da kar��l�k verir. O zaman bu durumla ilgili hayvanlar� toplayal�m ve bir toplant� yapal�m der. Savan sakinleri toplamaya karar veren domuzlar, herkesi �a��racaklar�n� bildirirler. Aslanlar� �a��ramayacaklar�n� s�ylerler. ��nk� aslanlar toplant�ya kat�lan b�t�n aslanlar� yer. Su k�tl�� ile ilgili toplant�ya hayvanlar� �a��rmaya ba�layan domuz, hayvanlardan olumlu yan�t almay�nca:� toplant�ya kat�lanlara pasta verece�im demesiyle, �o�u hayvan toplant�ya kat�laca��n� s�yler. Akbabalar bu toplant�n�n kendileri i�in f�rsat olaca��n� d��nerek aslanlara haber verirler. ��nk� bu toplant�ya kat�lan hayvanlar�n �o�u aslanlar i�in g�zel bir ziyafet olacak bu kadar hayvan�n bir arada olmas� aslanlar i�in kolay bir av demektir. Aslanlardan arta kalanlar ise le� yiyiciler i�in bulunmaz bir f�rsatt�r. Su kenar�nda su k�tl��yla ilgili toplant�ya �o�u hayvan kat�l�yor. Domuzun siyasi kariyeri i�in bu �nemli geli�medir. Domuz toplant�ya kat�lmak i�in �o�u hayvana �e�itli vaatlerde bulunmu�tu. Toplant� da bu vaatlerini yerine getiremeyince �o�u hayvan domuzun bu tavr�n� be�enmedi. Domuz toplant� esnas�nda kendini dinleyen hayvanlara kaba davrand�. Bu y�zden hayvanlar, toplant�y� terk etmeye ba�lad�lar. Bu toplant�n�n onlar i�in bir f�rsat oldu�unu d��nen aslanlar toplant�ya kat�lan hayvanlara sald�rd�lar. Bu beklenmedik geli�me domuzu zor durumda b�rakm��t�. Ailesi domuzun su k�tl�� i�in hayvanlar� su kenar�nda bir toplant�ya �a��rman�n do�ru bir karar olmad��n� s�yleyerek domuzu teselli etmeye �al��t�lar. Siyasi kariyeri yerli bir olu�tu domuzun. Bu geli�meler ya�an�rken maymunlar da �iftle�melerinde, g�r�len kavgalar g��l� olan�n kavgada galip ��kmas�yla kavga son bulur. Maymunlar birbirlerinin s�rt�ndaki parazitleri ay�klarlar. Savanlar�n bu b�l�mde hayvanlar� �st�nl�k sava�lar, ya�am m�cadelesi, hayatta kalma sava�lar�n� g�rece�iz. Savan olimpiyatlar�nda hayvanlar�n m�cadelesine sahne olacakt�r. Bu alanda her t�rl� etkinlikler vard�r. Erkek aslanlar genelde tembeldir. Avlanan genelde di�i asland�r. Di�i aslanlar, yavrular�n e�itini �stlenirler. �ok �e�itli avlanma y�ntemleri vard�r.� Demir foklar deniz k�y�s�nda dinlenirler. Y�zme ve s�rf yaparlar. M�sabaka ba�l�yor. M�sabakalar �etin ge�iyor. En h�zl� olan m�sabakay� kazan�yor. M�sabakalar di�er hayvanlar aras�nda da devam ediyor. �e�itli hayvan t�rleri aras�nda g�r�len rekabet, grup liderli�i ve �iftle�me ama�l�d�r. Antiloplarda, geyik vb. hayvanlarda g�r�len rekabet �iftle�me ve grup liderli�i i�indir. M�sabakay� kaybeden hayvan gurubundan at�l�r.

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�s�nda Vard�r.

S1. Yabani kedilerin �zellikleri nelerdir?

S2.� �klim de�i�ikli�i sonucunda savanda meydana gelecek olas� de�i�imler nelerdir?

S3. Kertenkeleler ne ile beslenirler?

S4.� Savanda en �ok su t�keten canl� hangisidir?

S5. Savanda yap�lacak toplant�n�n g�venli�ini hangi hayvan sa�layacakt�r?

S6. Fillerin besin kaynaklar� nelerdir?

S7. Aslanlar�n avlanma teknikleri nelerdir?

S8. Fillerin a��rl�� yakla��k ka� tondur?

S�n�rdaki Hayvanlar� (Nesli T�kenmek �zere Olan Hayvanlar� )�retip Vah�ile�tirme �al��malar�

�� Galapagos adas�nda dev bir kaplumba�a d�nyadaki en yaln�z hayvanlardan biri. Bu kaplumba�a d�nyadaki en yaln�z hayvand�r. Otuz yedi y�l �nce ara�t�rmac�lar bu kaplumba�an�n geriye kalan son bir hayvan oldu�unu buldu. Kendi t�rleri i�inde hayatta kalan son bir kaplumba�a t�r�d�r. Ama bir a��dan bu yaln�z kaplumba�a hi�te yaln�z de�il. Bilim insanlar� g�nde y�ze yak�n t�r�n yok oldu�u konusunda insanlar� uyar�yor. �in�in nadide hazinelerinden biri dev yumu�ak kapl� bir kaplumba�ad�r. �in�in h�zl� modernizasyonu bu kaplumba�alar�n ya�am alan�n� yok etti. A��r� avlanma son kalanlar�nda �l�m�ne sebep oldu. Bu kaplumba�an�n yani Rafetus kaplumba�as�n�n �in�de bir hayvanat bah�esinde geni� bir hayran kitlesi var. ��nk� bu hayvan gezegende bilinen kendi t�r� i�indeki son di�i kaplumba�ad�r. �u an seksen ya��nda olan bu kaplumba�a yirmi d�rt saat g�zetim alt�nda. Rafetus kaplumba�alar� �in�in yok olan son do�a harikas� olmas� ka��n�lmaz gibi g�r�n�yor. Asl�nda rafetus kaplumba�alar�ndan bir tane daha da var. Bu erkek rafetus kaplumba�as� di�iden tam 965 km uzakl�kta. Bu kaplumba�ada �in�de bilinen son erkek rafetus kaplumba�as�. Bu kaplumba�alar�n soyunun t�kenmemesi i�in �iftle�tirilmesi gerekti�ini s�yl�yor ara�t�rmac�lar. Bu �iftle�menin ger�ekle�mesi i�in bir grup biyolog beraber �al��yor. Bu biyologlar bu iki kaplumba�ay� ayn� ortama getirerek �iftle�tirmeye �al��acak. Tabi bu i� pek kolay olmayacak.

�� Endonezya�da da ender rastlanan bir hayvan i�in �nlemler al�nm��t�r. Bu hayvan y�lda en fazla iki ya da �� kez g�r�lebilir. Bu hayvan y�lda en fazla iki ya da �� kez g�r�lebilir. Bu bir sumatra gergedan�d�r. Bu gergedanlar melodik seslerle ileti�im kuran tek gergedan t�r�d�r. Gergedanlar aras�nda en k��k ve en tehlikeli olan gergedan sumatra gergedan�d�r. Bug�n yakla��k bin hayvan t�r� vah�i do�ada mevcut. Yirmi y�l �nce bir tane bile yoktu. Her hayvan hayat d�ng�s�nde birer halkad�r. Do�adaki her hayvan bu gezegenin bir par�as� �eklinde yarat�lm��t�r. Bir t�r�n �l�m�n�n, �evresindeki di�er canl�lar� etkileme olas�l��n�n y�ksek oldu�u bilinmekte. Yok olma tehlikesiyle kar�� kar��ya olan her hayvan �zerinde ya�ad��m�z ya�am destek sistemi i�in birer tehdit. Suyun safl��, yedi�imiz besinlerin olu�umu, soludu�umuz hava bizim d�nyam�z. Hayatlar�m�z m�mk�n k�lmak i�in �ok �e�itli canl�lar�n varl��na ihtiyac�m�z var.

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�s�nda Vard�r.

Sumatra gergedanlar� insanlar taraf�ndan neden avlanmaktad�r?
Sumatra gergedanlar�n�n soyunu t�kenmemesi i�in nas�l bir �nlem al�nm��?
Katar ��l�nde hangi t�r hayvanlar bulunur?
T�rleri t�kenmekte olan ku�lar nas�l koruma alt�na al�nm��t�r.
Va�aklar�n korunmas� i�in nas�l bir yol izlenmi�tir?
Lemurlar� tan�r m�s�n�z?
Rafetus kaplumba�alar�n�n �iftle�tirilmesi ger�ekle�tirildi mi?
Yok, olan bir t�re tekrar hayat verilebilir mi?

Vah�i Rusya Kafkasya�daki Hayvanlar ve Di�er Canl�lar�n Hayat D�ng�s�-�zellikleri

�� Do�u ile bat� aras�nda k�pr� olu�turan Rusya on bir zaman dilimi ve iki k�tada uzan�r. Rusya�n�n n�fusu 140.000.000 dur. Ama Rusya�n�n �o�u yeri ya�amaya veya ula��ma uygun de�ildir. Karadeniz ile Hazar Denizi aras�nda yakla��k Kaliforniya b�y�kl��ndeki Kafkaslar ekim bak�m�ndan e�siz bir doku olu�turur. Kafkaslar�n y�zey �ekilleri d�nyan�n di�er b�l�mlerine meydan okuyabilir g�zellikte bir do�aya sahiptir. Kafkasya�n�n kuzeyinde bulunan ye�il tepelerinde sadece buraya �zg� Kafkas da� ke�isi ya�ar. Bu hayvanlar engebeli arazide saatte 50 km/h�z yapabilir ve 2 metreye kadar s��rayabilir yetenektedirler. Geni� y�zeyli akci�erleri sayesinde ba� d�nd�r�c� y�kseklerde d��k oksijene dayanabilirler. Bu ke�ilerin yap�lar� a��r� so�u�a ve y�ksekli�e uyum sa�lam��t�r. B�y�k Kafkas da�lar�nda g�rkemli do�al mucizelerin yan� s�ra herkese yetecek kadar otlak ve ormanl�k alanlar bulunur. Kafkas da�lar�n�n Karadeniz�e bakan yama�lar�nda yama� ya��lar�na ba�l� olarak 4500 mm ya�� olu�maktad�r. Bunun sonucunda bu da�larda �ok say�da bitki ve hayvan t�r� ya�amaktad�r. Sadece 440.000 km� olan Kafkas da�lar� z�tl�klarla doludur. 400 km do�uda y�zey d�zle�erek hazar �ukurunu olu�turur. Hazar �ukuru, Rusya�n�n en al�ak noktas�d�r. Deniz seviyesinin yakla��k 30 metre alt�nda olan bir yerdir. Kafkas da�lar�n�n g�neyine gidildi�inde ise topraklar kurak ve �orak bir hal almakta. Kafkaslar�n g�neyinde daha �ok tuz kapl� g�ller bulunmakta. Kafkaslarda y�zey �ekilleri k�sa mesafelerde tamamen de�i�ebilmektedir. Hazar �ukurlar� k�sa mesafelerde yerlerini yeni bir yery�z� �ekli olan kuzey Kafkasya steplerine b�rak�yor. Kafkaslar �ok de�i�ik yery�z� �ekillerine sahiptir. �nan�lmaz �e�itlilik i�eren bu b�lgenin do�u s�n�r�nda d�nyan�n en b�y�k kapal� denizi olan Hazar Denizi bulunur.

�� Ancak Kafkas Da�lar�n�n her taraf� ya�amaya uygun de�il. Kafkas da�lar�n�n orta k�sm�ndaki sarp kayal�klar ay y�zeyi kadar zorlu ve ac�mas�zd�r. Burada bitkiler bile ya�ama zor tutundu�undan herhangi bir hayvan�n ya�ad��na inanmak zor. Ama bu gibi sarp kayal�klarda bile ya�ayan hayvan t�rleri bulunabilmekte. Buraya m�kemmel uyum sa�lam�� yaban ke�ileri bu sarp kayal�klarda ya�ayan bir t�r�. Kafkas Da�lar�n�n en y�ksek zirvelerinde ise hayat belirtisine rastlamak imk�ns�z bir durum gibi g�r�n�yor. Y�ksek kesimlerde �o�u zaman kal�nl�� yedi metreyi bulan kar g�z�n alabildi�ince uzanabilmekte. Bu y�ksek zirvelerde sessizli�i sadece r�zg�r�n sesi ve ��n u�ultusu bozuyor. Dik yama�l� Kafkas Da�lar� Rusya�n�n en �ok �� d��en b�lgesidir. Geni� ve ger�ek bir vah�i do�a olan Kafkaslar Rusya�n�n �z�n� olu�turuyor.

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�s�nda Vard�r.

1. Kafkas Da�lar� ka� km boyunca uzan�r?

2. Kafkas Da�lar�nda ka� �e�it bitki yeti�mektedir?

3. Kafkaslardaki yaban domuzlar� ka� kiloya kadar ��kabilir?

4. Avrasya va�aklar� yavrular�n� nas�l b�y�t�rler?

5. Akbabalar ka� y�l ya�arlar?

6. Da��stan�daki sosyal ku�lar hangileridir?

7. Hangi hayvan cam gibi par�alanan bir kuyru�a sahiptir.

8. Yaban domuzlar� yavrular�n� nas�l birbirinden ay�r�r?

Vah�i Rusya Kuzey Kutup Hayvanlar�n�n Ya�am D�ng�s� Ve �zellikleri

Rusya d�nyan�n en b�y�k �lkesi olan bir �lkedir. Geni� ormanlardan �ss�z ��llere, y�ksek da�lardan i� denizlere kadar �e�itlilik i�eren y�zey �ekillerinin hepsini bar�nd�ran bir yerdir. Kuzey kutupta bulunan Rusya�n�n okyanuslar� buza d�n��erek kara ve deniz birbirine kar��r ve y�zey b�y�r. Kuzey kutbundaki buz �rt�s� Avustralya�n�n buz �rt�s�n�n iki kat�rd�r. Kuzey kutbundaki bu y�zeyinin hem �st�nde hem de alt�nda bu ortamlara uyum sa�lam�� bin bir �e�it canl� bulunmaktad�r. Bu ortamlara uyum sa�lam�� hayvanlardan biri de antarktik fokudur. Normalde yaln�z ya�ayan binlerce antarktik foku yavrular�n� d�nyaya getirmek i�in burada toplan�r. Bu foklar yavrular�n� d�nyaya getirmek i�in buz y�zeyine ��kar ve yavrular�n� buraya b�rak�rlar. Bu foklar kalabal��n i�indeki yavrular�n� ya sesinden ya da kokusundan tan�rlar. Kendi yavrular�ndan ba�ka di�er yavru foklarla ilgilenmezler. Antarktik foklar� yavrular�n� sadece on iki g�n emzirir. Anne foklar yavrular�n� terk ettikten sonra yavrular�n on g�n i�inde denize dalmadan �nce su ge�irmez postlar�n� olu�turmalar� gerekiyor. Yavru foklar�n anne taraf�ndan s�tten kesilmesi �iftle�me d�neminin ba�lad��na i�arettir. B�ylece antarktik foklar�n�n d�ng�s� tamamlanm�� olur.

�� Foklar�n yan� s�ra kuzey kutbunda ya�ayan hayvanlar aras�nda kutup ay�lar� da vard�r. Kutup ay�lar� hayatlar�n�n b�y�k b�l�m�n� buzlar�n �st�nde fok avlayarak ge�irir. En kalabal�k ay� pop�l�syonu kuzey kutbunda bulunan Reng�l denilen adada toplanm��t�r. Kuzey kutbunda bulunan Reng�l Adas� en y�ksek biyo �e�itlili�e sahip bir yerdir. Her may�s ay�nda 150.000 �ift kar kaz� k�� ge�irdikleri Kuzey Amerika�dan Reng�l adas�na g�� eder. Haziran ay�n�n gelmesiyle Reng�l Ads�da de�i�ime u�ruyor. Bu adada haziran ay�n�n gelmesiyle 400 den fazla bitki t�r� ye�erir. Bitkilerin ortaya ��kmas�yla adada �e�itli hayvanlarda belirir. Kuzey kutbunda iklim �ok �abuk de�i�ebiliyor. Haziranda bile bazen kar ya�abiliyor. Ama ya�an kar a�ustos g�ne�ine dayanamaz ve �abuk erir. A�ustos ay�nda ada �evresindeki buz k�tleleri k�r�lmaya ba�lar. G�nler k�sal�p so�urken adaya misk s��rlar�n�n mevsimi olan sonbahar gelir. Eyl�l ay�nda adan�n her taraf�nda bulunan erkek misk s��rlar� �st�nl�klerini kan�tlayabilmek i�in toplan�r. D�zl�kler seksizle�ip s�caklar d��meye devam ederken ada sadece kutup ay�lar�na kal�yor. Burada ekim ay� ile beraber s�cakl�k h�zla d��meye ba�lar. K�r�k buz sahalar� tekrar k�y�ya gelip kayna�arak donmaya ba�lar. Is�r�c� so�uk ve �iddetli f�rt�nalar�n h�k�m s�rd�� artik d�nyas�nda do�a ac�mas�zd�r.

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�s�nda Vard�r.

Kutup ay�lar�n�n as�l renginin siyah olmas�na kar��n neden beyaz g�r�n�r?
Misk s��rlar� kendi aralar�nda neden kavga eder?
Hangi geyik t�r�nde her iki cinste boynuz bulunur?
Kutup bayku�lar� yeterli besinin olmad�� y�llarda ne yaparlar?
Kutup tilkileri bir seferde ka� yavru do�urur?
Kutup ay�lar� avlanmak i�in neye ihtiya� duyarlar?
Bir kutup ay�s�n�n a��rl�� maksimum ne kadard�r?
Morslar suya neden batmaz?

Vah�i Rusya Sibirya; Karibo (Kutup Geyi�i), Da� Koyunu, Da� Ke�isi, Mis Geyi�i, Acem Geyi�i ve Baykal G�l� Canl�lar�

�� Birle�ik Krall��n yetmi� kat� b�y�kl��nde olan ama sadece iki kat� kadar n�fusa sahip olan Rusya hala d�nyan�n en b�y�k el de�memi� do�as�na sahip bir yer. D�nya kara par�alar�n�n neredeyse %10 unu Sibirya�y� olu�turuyor. Ad� dondurucu so�uklarla �zde�le�mi� olsa Sibirya�n�n baz� yerlerinde s�cakl�k k�rk dereceye kadar ��kabiliyor. Ama Sibirya denince akla hemen kar gelir. Sibirya�da hayat k�� boyunca durmaz. Sadece b�lge sakinleri i�in i�ler biraz zorla��r. Sibirya�da kuzgunlar sabah� kar��larken Avrasya kurtlar� k�rkleri ile so�uktan korunur. Bu sosyal hayvanlar s�r�ler halinde ya�ar ve avlan�rlar. B�y�k�e bir kurt s�r�s� 13.000 km� bir b�lgeye h�kim olabilir. Sibirya�n�n kuzeyinde cennetten bir tabloyu and�ran Yakutistan yer al�r. Buras� ayn� zamanda kuzey yar�m k�renin en so�uk yeri. Burada s�cakl�k − 70 �C ye kadar d��ebiliyor. Burada ya�ayan yakut atlar� buradaki so�uklarla m�cadele etmek zorundad�r. Sibirya�n�n bir ba�ka yerinde orman�n g�lgelerinde s�r dolu hayvanlar saklanmakta. Sibirya�da ya�ayan kuzgunlar hem y�rt�c� hem de zeki hayvanlard�r. Kuzgunlar otuzdan fazla ses ��karabilirler. Burada ya�ayan bir di�er hayvan t�r� ise kurtlard�r. Kurtlar k�� uykusuna yatmad�klar� i�in s�rekli av pe�inde gezerler.

�� Tayga ad� verilen i�ne yaprakl� orman hatt� Sibirya�y� kuzeyden ku�at�r. D�nyan�n en b�y�k orman� olan bu orman 7.000.000 km� ye yay�lm��t�r. Ve nihayet ilkbaharda hava �s�n�yor ve buz tutmu� nehirler ��z�l�yor. Buzun erimesiyle beraber burada yeni canl�lar ortaya ��k�yor. Bahar�n gelmesiyle Sibirya�daki do�al manzara b�y�k �l��de de�i�iyor. Sibirya�ya ilkbahar geldi�inde setler a��l�r. Bin y�l boyunca co�kun sular, sert kayalar ve �am ormanlar� y��lmalar getirmi� durumda. Sibirya�n�n g�ney do�usunda suyun �o�u d�nyan�n en b�y�k tatl� su g�l� olan Baykal G�l��ne d�k�l�r. Bu devasa boyutlardaki d�nyadaki tatl� suyun %20 sini bar�nd�r�r. K��n gelmesiyle beraber Baykal sular�n�n y�zeyi yava� yava� buz tutmaya ba�l�yor. G�l k�sa s�re i�inde yakla��k bir metrelik bir buz �rt�s�yle kaplan�yor. Kar yeniden da�lar�n ve ormanlar�n �zerini �rtmeye ba�l�yor. Uzun k�� so�u�u boyunca Baykal G�l� d�z geni� bir alandan kristal bir alana d�n��yor.

�� A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�s�nda Vard�r.

Yakut atlar� so�u�a nas�l dayanabiliyor?
Misk geyiklerinin en dikkat �ekici yanlar� ne olabilir?
Yakutistan�da hangi t�r hayvanlar ya�ar?
Karibolar kendilerini so�uktan nas�l korur?
Karibolar yakutlar i�in neden de�erli hayvanlard�r?
Ceylanlar saatte ka� km/h�z ile ko�abilirler?
D�nyan�n en iri koyunlar� hangileridir ve nerede ya�arlar?
K�� i�in en �ok besin stok eden hayvanlar hangileridir?
Baykal g�l�nde nas�l bir ya�am var?��

Vah�i Rusya�n�n Gizemli Ormanlar� Ve Nehirlerinde Ya�ayan Hayvanlar�n Ya�am D�ng�leri (Asya Leopar� Ve Kaplan)

�� Rusya d�nyan�n en b�y�k �lkesi olan bir yer. Avrasya�n�n son b�y�k vah�i dayarlar�ndan bir yerdir Rusya. Rusya�daki vah�i topraklar nadir ve s�ra d�� hayvanlara ev sahipli�i yap�yor. Rusya�n�n va�i topraklar�nda ve a�a�lar� aras�nda nadir g�r�len amur leopar�na rastlamak m�mk�n. Vah�i do�ada amur leoparlar�ndan sadece otuz tane bulunmakta. Dolays�yla soyu t�kenmeye yak�n olan b�y�k kedilerden biridir. Bu leopar t�r� g�nd�zleri pek g�r�nmezler. ��nk� bunlar genelde geceleri ortaya ��kar ve avlan�rlar. Bu leoparlar avlad�klar� avlar�n� saklayarak depolarlar. Genelde avlar�n� ya g�mer ya da a�a� dallar� ile �rterek saklar ve ihtiya� duyduklar�nda tekrar gelip ��kar�rlar. Amur leoparlar� nadir g�r�nen d�nyan�n en b�y�k kedileridir. Rusya�n�n el de�memi� ormanl�k alanlar�nda nadir g�r�len bir hayvan daha ya�amakta. Rusya�n�n engin ormanlar�nda nadir ve �l�mc�l olan amur kaplanlar�na da rastlamak m�mk�n. Bu kaplan d�nyadaki en vah�i y�rt�c�lardan biridir. Amur kaplanlar�n�n vah�i do�ada yakla��k 400 tane kald�� tahmin edilmekte. Do�ada bulunan be� kaplan av t�r�n�n en b�y�k ve en a��r kaplan�d�r. Hint kaplanlar�n�n aksine bu kaplanlar genelde gece avlan�rlar.

�� Rusya�n�n yer �ekilleri �in s�n�r�na do�ru de�i�meye ba�lar. Nehirlerin ve ormanlar�n yerini a��k batakl�klar al�r. Bu batakl�klarda nadir bitki t�rleri 340 tan fazla ku� t�r� ya�amaktad�r. Rusya�da sonbahar�n gelmesiyle tepelerdeki a�a�lar�n rengi alt�n rengine d�n��r ve muhte�em bir g�r�nt� olu�ur. Sonbahar�n gelmesiyle burada ya�ayan hayvanlar i�inde zaman k�sal�r duruma geliyor. K�� gelmeden ve kar ya�madan �nce hayvanlar�n yiyecek ve bar�nak bulmalar� gerekiyor. Kas�m ay� ile birlikte k�� t�m h�z�yla ve �iddetli so�ukla gelemeye ba�lar. Bu zorlu k�� artlar�nda ya�am�n� s�rd�ren canl�lar buraya m�kemmel uyum sa�lam�� canl�lardan biri hint sansar�d�r. Burada ya�ayan amur kaplanlar�n�n sadece on y�l ya�ad�klar� ve krall�klar�n�n k��ld�� g�z �n�ne al�nd��nda soylar�n�n tehlikede oldu�u sonucuna var�l�r.

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�s�nda Vard�r.

D�nyan�n sekizinci en uzun suyoluna sahip nehir hangisidir?
Asya kara ay�lar� neden insanlar taraf�ndan avlan�lmaktad�r?
Amur kaplanlar� bir oturu�ta ka� kilo et yiyebilir?
Amur kaplanlar� insanlar neden avlan�l�rlar?
Do�u Asya�daki en b�y�k tatl� su g�l� hangisidir?
Bal�k beyni ile beslenen hayvan hangisidir?
Rakkum k�peklerinin en geli�mi� duyusu hangisidir neden?
Bayku� yavrular�n� nas�l hayata haz�rlar?�

Ya�mur Ormanlar�n�n �ld�rmeye Programlanm�� Hayvanlar�

Ya�mur ormanlar�nda d�nyan�n hi�bir yerinde g�r�lmeyecek kadar �ok �e�itli bitki ve hayvan t�r� bir arada ya�amaktad�r. A�a�lar�n ya da g�lgelerin ard�na saklanm�� avlar ve avc�lar her yerde olabilir. G�ne� ��nlar�n�n sadece y�zde ikisi ya�mur ormanlar�n�n zeminine ula��r. A�a�lar, sarma��klar ve k�klerden olu�an dolamba�l� labirentte ka�mak, saklanmak ya da pusu kurmak i�in say�s�z k��e vard�r. Tuzak, gizlilik ve �a��rtmaca bir avc�n�n en iyi silahlar�d�r. Ya�mur ormanlar�nda Amerika k�tas�n�n en iri kedilerinden olan jaguarlarda ya�ar. A��rl�klar� 130 kg olan jaguarlar�n kasl� bedeni h�z, g�� ve dayan�kl�l�k i�in �evreye m�kemmel uyum g�stermi�tir. Jaguarlar �ok kurnaz avc�lard�r. Jaguar�n benekli v�cudu ortama �ok m�kemmel uyum sa�lad��ndan ormanda fark edilmeleri �ok g��t�r. Jaguarlar�n g�zleri de karanl�k olan orman ortama �ok iyi uyum sa�lam�� ve karanl�kta bile avlar�n� �ok rahat g�rebilirler. Jaguarlar�n g�zleri lo� ��kta bile net bir g�r�nt� avlar�n� �ok kolay fark edebilirler. Yemek konusunda fazla titiz davranmazlar. Maymundan kertenkeleye ya da kaplumba�aya kadar her �eyi avlarlar. �o�u kedinin aksine jaguarlar �slak b�lgelerde ya�ar. Jaguar�n en �ok sevdi�i avlardan biri ya�mur ormanlar�nda ya�ayan g�bekli domuzlard�r. Ama bu g�bekli domuzlar� yakalamak o kadar da kolay de�il.

�� Domuzlar ba�lar�n� e�erek yere d�k�lm�� yapraklar� kurcalarken ayn� zamanda birbiriyle yak�n temas kurmak zorundalar. G�bekli domuzlar aralar�nda yak�n temas� sa�lamak i�in s�rtlar�ndaki bir koku bezinden ve ��kard�klar� homurtulardan yararlan�rlar. Orman, a�a�lar ve uzun bitkiler y�z�nden uzun takipler yapmaya elveri�li yerler de�ildir. Sadece �a��rtmaca, h�z ve g�� ile birle�tirilmi� gizli bir strateji hayvanlar�n ba�ar�l� bir ya�mur orman� avc�s� olmas�n� sa�lar. Orman�n ta� �rt�s�nden zeminine kadar her yer farkl� t�rde canl�larla doludur. Canl� olan yerde ise mutlaka bu canl�larla beslenen yarat�klar bulunur. Zemin seviyesindeki katiller bu canl�lar aras�ndaki en �l�mc�l yarat�klard�r. Bunlar aras�nda bulunan m�zrak ba�l� ��ng�rakl� y�lan ac�mas�z katillerden biridir. Bu y�lan Amerika k�tas�nda insan �l�mlerine yol a�an. S�r�ngenler aras�nda ilk s�ray� al�r.

�� Ya�mur ormanlar� hayvan ve bitki topluluklar�na b�r�nm�� nazik bir a�d�r. Ya�mur ormanlar� o kadar b�y�kt�r ki kendi iklimini kendi yarat�r. Bu ormanlara hakl� olarak ya�mur ormanlar� denmi�tir. Ya�mur ormanlar�n�n senelik ya�� ortalamas� 3000 mm yi a�ar. Ya�murun b�y�k bir k�sm� d�nyan�n en b�y�k nehrine Amazona akar.

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�s�nda Vard�r.

Jaguarlar�n uzun b�y�klar�n�n i�levi nedir?
Jaguarlar�n di�leri bir elmas kaplumba�as�n�n kabu�unu delebilecek yap�s�nda m�d�r?
��ng�rakl� y�lanlar kokuyla avlar�n�n yerini nas�l tespit eder?
D�nyan�n en b�y�k �r�mce�i nerde ya�ar ve hangisidir?
Bir tarantula av�n�n yerini bulmada en �ok hangi duyusundan yararlan�r?
Taratulalar neden ipek a� �rerler?
Yarasalar suyun alt�ndaki bal�klar� nas�l avlarlar?
Amazon nehri yunuslar� y�nlerini nas�l bulurlar?
Kemik dili bal�klar� nas�l bir avlanma stratejisi geli�tirmi�tir?�

Ya�ayan Hayvan Cennetleri 90 Dakika

Ant Akbabas� le� yiyen ve avlanan ku�lar aras�nda en a��r olan�d�r. Hava ak�mlar�na kar�� saatlerce u�abilmek i�in geni�li�i 3 m� yi dev kanatlar�n� kullan�rlar.� Kanatlar�n� sadece belli aral�klarla hareket ettirerek havada dururlar. Bu sayede �ok de�erli enerjisini fazla harcamaz. Bu t�r akbabalar�n en g��l� yan� teleskopik g�r�� yetene�idir. Ke�if g�revindeki bir casus gibi harekete ge�meden �nce le�ini iki g�n boyunca g�zler. Tarih boyunca hayatta kalm�� olmas�n�n s�rr� g�c� ya da gizlice hareket etmesi de�il seyir kurnazl��d�r. Akbabalar g�venli�inden emin olmadan asla le�in �st�ne inmez. Akbabalar aras�nda yiyecek konusunda bir hiyerar�i vard�r. En fazla yiyece�i en y�ksek mevkideki erkek akbaba al�r. Deh�et verici g�r�nt�lerine ve le�ler konusundaki performanslar�na kar�� k��k gagalar� ve g��s�z pen�eleri onlar� tilki kar��s�nda koruyamaz. Tilki akbabalardan daha k��kt�r; ama di�lere sahiptir. G�ney Amerika akbabalar� yavrular� i�in her zaman et dolu bir yutakla yuvaya d�nmek zorundalar. Bu akbabalar yumurtadan ��kan yavrular�n� 6 ay boyunca besler. Yumurtadan ��kan yavrular�n 6 ay sonra t�yleri d�k�lecek ve bu t�ylerin yerine ger�ek akbaba t�yleri ��kacak.

Patagonya� n�n k�y� kesimlerinde Macellan Penguenleri ya�ar. Bu penguenler, ��kard�klar� sesten �t�r� �o�u zaman e�ek penguenleri olaraktan bilinirler. Karla kapl� alanlar ya da geni� buz tabakalar� �zerinde de�il, �l�man g�ney sular�ndaki yal�t�lm�� bo� sahillerde ya�arlar. Bu hayvanlar, k�y� kesimine �iftle�mek i�in gelirler. Bunlar�n �ukurlar �eklindeki yuvalar� aras�nda genelde birka� metre uzakl�k bulunur. Her nas�l oluyorsa erkek penguenler 6 ay �nce b�rakt�klar� yuvay� tekrar gelip bulabiliyorlar. Bu yuvalar her y�l gelinen de�erli yazl�k evlere benziyor. Erkek penguenler bu yuvalar� can� pahas�na da olsa korumak zorundad�r. ��nk� bu yuva olmazsa �iftle�me hayalleri de suya d��er. 2 hafta boyunca yuvalar erkek penguenler taraf�ndan tamir edilecek, temizlenecek ve di�inin geli�ine haz�rlanmak i�in yeniden dekore edilecek. Ve bir yaz sabah� di�i penguenler ��k�p geliverirler. Bu di�i penguenler Brezilya k�y�lar�ndan ��karak Pategonya k�y�lar�na kadar 2000 km yol kat ediyorlar. Gelen di�i penguenler biraz zaman da alsa e�lerini seslerinden tan�rlar. D�zenlenen ve yeniden dekore edilen yuvalarda 5 ay boyunca �iftle�mek i�in kalacaklar. Pategonya�n�n uzun yaz� boyunca yukar�dan ge�en bulutlar birka� dakikal��na bile olsa �zerindeki ya�mur damlalar�n� b�rak�r. ��lde 4 ay�n� tamamlayan penguenler i�in ya�murun getirdi�i rahatlama tarif edilemez. 40 g�nl�k kulu�ka s�resi sonunda her penguen �iftinin iki yavrusu olur.

Pategonya�daki bu ��l 20 milyon y�l �nce volkanik patlamalar sonucu meydana gelen ��k�nt�lerle olu�mu�tur. Ant Da�lar� azg�n bir patlama s�ras�nda 7000 metre y�kselmi�tir. D�nyan�n bu en gen� s�ra da�lar�n�n a� g�zl� zirvelerinde pasifikten gelen 5 metrelik ya�muru tutabiliyor. Bu nedenle yeni olu�an da�lar�n arkas�nda kalan dev ya�mur ormanlar� susuz ��llere d�n��m��t�r. Arazilerde buluna fosille�mi� a�a� par�alar� bir zamanlar burada bulunan g�r ormanlara dair ipu�lar� verir. 2400 km uzunlu�undaki Pategonya k�y�s� boyunca Ant Da�lar�ndan denize d�k�len sadece birka� nehir bulunmaktad�r. Yaz�n karlar�n en fazla eridi�i d�nemde sular �elaleler hakinde g�rleyerek ��le akar. Sellerin �o�u k�sa s�rede �iddetini kaybediyor ve �orak topraklarda s�� g�ller olu�tururlar. Sonbahar serin r�zg�rlar�yla kendini hissettirirken macellan penguenleri Pategonya k�y�lar�n� terk etmeye haz�rlan�yor. Hen�z �� ayl�k yavru penguenler kendilerinden emin bir �ekilde kuzeydeki beslenme alanlar�na do�ru ilk yolculuklar�na ��k�yorlar. Bu yavrular, �zerinde hi�bir iz bulunmayan 2400 km. denizde yollar�n� bulmak zorundalar. Hi� kimse bu penguenlerin y�nlerini nas�l bulduklar�n� bilmiyor. Sahil �eritleri zengin fakat riskli ortamlard�r. Karan�n ve denizin yararlar�n� ve tehlikelerini bir araya getiriyorlar. Big Sur Kaliforniya sahil �eridinin 150 km.lik k��k bir k�sm�n� olu�turuyor ve beklide sorunu bu. Big Sur�un tam ortas�nda bir otoyol ge�iyor. Otoyol, vah�i ya�am ve insan ya�am� aras�ndaki �at��may� ka��n�lmaz k�l�yor. As�rlard�r bir�ok hayvan burada neslinin t�kenmesi tehlikesiyle kar�� kar��ya kald�; ama hayret verici bir canlanma ile d�nya ile yeniden y�zle�meye haz�rlar. Big Sur k�y� sular�nda y�zen o kadar �ok bal�k var ki� Yakla��k yar�m milyon g��men ku�u Big Sur k�y� sular�nda beslenmek i�in d�nyan�n di�er ucundan buraya geliyorlar. Y�zlerce ton m�rekkep bal��, hamsi, kaya bal�� ve sardalye her g�n y�zlerce pelikan�n ve yelkovan ku�unun keselerini ve gaglar�n� dolduruyor. Big Sur d�nya �zerindeki hayvan cennetlerinden biri. Burada say�s�z kara, hava ve su canl�lar� bulunmaktad�r. Big Sur(b�y�k g�ney) kelimeleri buran�n hakk�n� veremiyor. Big Sur�un e�siz konumu ve co�rafyas� vah�i kalmas�n� sa�l�yor. �nsanlar�n yard�m�yla d�nyan�n son vah�i ya�am alan� olmaya devam edecektir. Nadir bir yery�z� cennetidir Big Sur.

Sade bir g�zelli�in ve vah�etin oldu�u ya�am� s�rekli bir m�cadeleyle zorlad�� bir diyar daha var. Bu b�lgenin ad� Etosha�d�r. Kurakl�k mevsiminin zirvesinde Etosha�n�n kalbi yak�c� g�ne�in alt�nda par�alan�r. S�cakl�k 45 dereceye kadar y�kselir. Burada bulunan Afrika g�l yata�� orak bir toprak par�as�na d�n��r. Ama burada bu vah�ilik g�n�m�ze kadar izlerini ya�at�yor. G�� eden s�r�ler g�l yata��n� bir yol gibi kullanarak umutsuzca su ar�yorlar. Bu a��kl�k y�rt�c�lara saklanacak alan b�rakmaz ve onlar�n g�venliklerini sa�lar. Ama Etosha�da seraplar b�lgesi olarak terc�me edilen yerde su yaln�zca bir hayaldir.

�A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�s�nda Vard�r.

1. Antiloplar ka� metreye kadar s��rayabilirler?

2. �arbon nedir?

3. Etosha nas�l bir yerdir?

4. Afrika�n�n filleri kendini g�ne�ten korumak i�in nas�l bir �nlem al�rlar?

5. Yap�s�n�n b�y�k bir k�sm� su olan canl� hangisidir?

6. D�nyan�n en h�zl� hava avc�s� hangi hayvand�r?

7. Kuzey Amerika�n�n en b�y�k ku�u hangisidir?

8. A�a�kakanlar me�e palamutlar� k�� nas�l saklarlar?

9. Sekoya a�a�lar� ka� y�l ya�ayabilir?

10. Su samurlar� su alt�nda ka� dakika kalabilirler?

11. D�nyan�n en besleyici s�t� hangi hayvanda bulunur?

12. Deniz salyangozlar� nas�l �iftle�irler?

13. �nsanlar deniz fillerini neden avlarlar?

14. Big sur k�y� sular�ndaki bal�k bollu�unun s�r� nedir?

15. Pategonya ��l�nde geceler ka� saat s�rer?

16. Bir akbaba yavrusunun t�ylerinin bir yeti�kin akbaba t�ylerine d�n��mesi i�in ne kadar bir zaman gerekir?

17. Reya ku�lar� �iftle�mek i�in hangi y�ntemleri kullan�rlar?

18. T�nel kazan bayku�lar nerede ya�arlar?

19. Domuz ve yaban tav�an g�r�n�ml� hayvan var m�d�r?

20. Bir ton a��rl��nda yavrusu olan hayvan hangisidir?

21. D�nyan�n nazik balinas� hangisidir ve nerede ya�ar?

22. �Do�duktan bir saat sonra insandan daha h�zl� ko�an hayvan hangisidir?

23. Akbabalar yiyece�i ne kadar uzaktan g�rebilirler?� �

�

��

Zek�s�yla Bize Benzeyen Hayvanlar�n Zeki �zellikleri

Vah�i hayvanlar�n �o�u birbiri ile ileti�im kurarlar. Onlar�n konu�ma dilini ��zmek kolay de�ildir. Yery�z�nde hayvanlar�n ileti�im becerilerinin �e�itlili�i a��s�ndan Afrika ile boy �l��ecek az yer vard�r. Takma ad� bal k�lavuzu olan yer belirlici ku�u tan�yal�m. �o�unlukla b�ceklerle ve �zellikle ar� yumurtalar� larvalar� ile beslenirler. Ama bunlar� elde edebilmesi i�in bir yard�mc�ya ihtiyac� vard�r. Ku� Boran Kabilesinden birilerine bak�n�r, onlar�n dikkatini �ekmek i�in �ak�maya ba�lar. Kabile adamlar� bal k�lavuzunun onlar� ar� kovan�na g�t�rece�ini bilirler. Ku�, adamlar�n kendisine yeti�ebilmesi i�in arada s�rada durur, bekler. Bu s�rada adamlarda ku�un arkas�nda olduklar�n� belirtmelidirler. Kovan�n yeri belirlendikten sonra, adamlar �fkeli ar�larla u�ra��rken ku� g�venli bir yerde bekler. Kendilerine d��eni yapmak ad�na adamlar k�lavuzlar�na c�mert bir bah�i� b�rak�rlar.

Hayvanlar�n bir s�r�, garip ve harika ileti�im �ekilleri vard�r. Bir�ok hayvan ani tehditlere kar�� uyar� olarak �ok ama�l� bir tehlike �a�r�s� kullan�l�r.

Vervet maymunlar�, y�lan, leoparlar ve kartaldan korunmak i�in kulland�klar� alarm sistemleri vard�r. O halde bu alarm sistemleri, maymunlar�n y�lanlar, leoparlar ve kartallara kar�� kulland�klar� kelimeler midir?

1970�in sonlar�nda bir grup bilim adam�, bunlar�n kelime olduklar� karar�na vard�. Ama bunun bir abart� oldu�unu d��nen bilim adamlar� da vard�. Do�adaki b�t�n hayvanlar birbiri ile ileti�im kurmak i�in baz� sesler ��kar�rlar. Fakat bilim adamlar�n�n bu sesi anlayacak bir y�ntemleri yok. Bu y�zden bu dilin g�c�ne sahip ba�ka ifade �e�itleri oldu�unu kabul etmez bilim adamalar�. Hayvanlar�n d�nyas� bize b�y�k �l��de kapal� kalmaya devam edecek. Hayvanlar her ne kadar dile dair becerilere sahip olsalar da, kimse insanlar�nki kadar geli�mi�, zengin bir hayvan dili bulunamad�.

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�s�nda Vard�r.

1.Balinalar bir c�mleyi anlayabilirler mi?

2.Acaba papa�anlar�n beyni tekrarlamalar d��nda ba�ka bir �ey yapabilir mi?

3.bir insan bir k�pek ile ileti�im kurabilir mi?

4.Dilin �zellikleri nelerdir?

5.Ar�lar�n bir dili var m�d�r?

6.Maymunlar�n konu�abilmeleri sa�lanabilir mi?

7.Maymunlara bir i�aret dili ��retilebilir mi?

8.Bir maymun bir kelime ile bir nesneyi e�le�tirebilir mi?

9.Fillerinin ayaklar� y�r�mekten ba�ka bir i�levi var m�?