Stonehange'in Ge�mi�i ve Ta�
Devri Britanya �nsanlar� (Ta� Devri Avrupa�s�nda Bilim ve �nanc�n Olas� Tarihi)� 90
dakika �
Binlerce y�l
boyunca Stonehange bir efsane olarak kalm��t�r. B�y�k
bir dinsel yap�n�n yar�s�yd�.�l�lerin ruhlar�na ev
sahipli�i yapan bir an�tt�.Kim taraf�ndan yap�ld��� hala bilinmemektedir.4500
y�ll�k kay�p olan tarihi bir �ehrin merkeziydi.�ngiltere�nin g�neyindeki sals broyovas�nda bulunuyordu.
M�s�rdaki piramitlerle
ayn� d�nemde yap�lm��t�r.Kan�t�ndayd�
arkeologlar.Britanya insanlar� Stonehenge in�a etmek
i�in 45 tonluk ta�lar� ta��m��lard�r.Bu ta�lar� uzun 40 kilometre �teden
ta��m��lard�r.Bu ta�lar� ta��ma s�ras�nda �l�m tehlikesi bile ya�am��lard�r.Bu
ta�ta sanser ad�nda bir ta�t�.Sa�lam ve �ok sert bir
�zelli�e sahipti.Bu insanlar ta��d�klar� her bir granit �zerinden �al��arak
farkl� fig�rler sergilemi�lerdir.Sonra bu ta�lar� dairesel �eklinde bir �ember
olu�turmu�lard�r.Bu �al��malarda �ok say�da insan �al��m��t�r.Bu yap� yan yana
dizili bir �ekilde ve �zerinde her bir granit ile ba�lanm��t�r.Yani sa�lam bir
�ekilde yap�lm��t�r.Bu yap� at nal�na benzer bir bi�imdeydi.�emberin �st taraf�
tek s�ra par�alarla d�z bir �ekilde kapat�lm��t�r.Arkeologlara g�re bu insanlar�n
Stonehange �i neden in�a ettikleri bilinmemektedir.
Bu yap� Romal�lara
g�re G�ne� Tanr�s�, Apollo i�in tap�nakt�.Yap�lan
ara�t�rmalara g�re bu yap� 4500 ya��nda oldu�u bilgisine varm��lard�r.Bu
demektir ki Stonehange� Romal�lardan, Kral Arthurdan
ve rahiplerden daha eskiydi.O b�lgede yap�lan kaz�larda kay�p bir �ehrin
izlerine rastlam��lard�r.Yap�lan kaz�larda eski evlerin temellerine
rastlam��lard�r.O d�nemdeki insanlar �ift�ilik ve tar�mla
u�ra��yorlard�.Ge�imlerini tar�m ve �ift�ilikle u�ra�arak sa�l�yorlard�.M.�.
2500 y�l�nda insanlar Stonehange de g�ne�in do�u�unu
kutluyorlard�.
Bu insanlar Stonehange benzer bir yap� daha yapm��lard�r.Bu
yap�y� tahtadan yapm��lard�r.G�ne�in bat���n� ise tahtadan yap�lan an�tta
kutluyorlard�.Buda bu insanlar�n bat�l inanca sahip olduklar�n� g�steriyordu.Bu
insanlar tahta an�tta kendilerine mahsul veren atalar�na minnettarl�klar�n�
kutluyorlard�; g�ne�in bat���nda.Bu bir gelenek inanc� gibiydi.Britanya
insan�na g�re Stonehange ta� ta��mak kutsal bir
inan�t�.
Bu �al��ma dini bir
proje gibiydi.Ta� devrinde evcille�tirilmi� hayvan
yoktu.Onun i�in yap�lan �al��malarda insan g�c� kullan�l�yordu.Antik
Britanya�da insanlar �l�lerini g�mmezlerdi.Ate�te yakarlard�.Ta�lar insanlar
i�in en �nemli varl�kt�.Yap�n�n bulundu�u alan ile insanlar�n ya�ad��� b�lgeyi
bir hendek ay�r�yordu.�nanca g�re hendek taraf�na ge�mek yasakt�.Hendek
taraf�na ge�mek demek lanetlenmek demektir.Britanya da yeni k�lt�r olu�umu yeni
insanlar�n gelmesiyle olmu�tur.Yeni gelen insanlar ile Stonehange
de�i�tirecek yeni k�lt�rleri beraberinde getirmi�lerdir.Bu insanlar daha sonra
elementi i�letebilecek g�ce kavu�mu�lard�r.Ate�te elementi kullanarak kesici
aletler �retmi�ler; bunu da b�y� olarak alg�lam��lard�r.
Bu insanlar Kuzey
Avrupa�daki en b�y�k �ehre sahipti.Yap�lan �al��malar
sonucunda bu �ehri Stonehange ba�layan geni� bir
yolun oldu�u kan�t�na var�yorlar.Tahtadan yap�lan an�t Stonehange�in
bir kopyas�yd�.Bu yap�n�n eski tanr�lar i�in in�a edilmedi�i; �l�ler i�in in�a
edildi�i kan�s�na varm��lard�r.M.�. 2500 y�l�nda Britanyal�lar metalle
tan��m��lard�r.Bu yeni teknoloji ve onu getiren insanlar burada ya�ayan
insanlar� de�i�tirerek zamanla Ta� Devri Uygarl����n�n sonunu getirmi�tir.D�rt
bir yandan gelen insanlar ile teknoloji de�i�imi sonucu Britanya eski
uygarl���n� kaybetmi�tir.
Stonehange dikili ve onlar�n
�zerine d�zenli bir �ekilde yerle�tirilmi� b�y�k kayalardan olu�maktad�r.
Ortada at nal� �eklinde bir yap� ve onu �evreleyen 30 bloktan olu�uyordu. Bu
yap� �ngiltere civarlar�nda ya�ayan insanlar taraf�ndan in�a edilmi�tir.
Yap�lan ara�t�rmalara g�re M.� 2500 y�llar�nda yap�lm��t�r. Net bir bilgi
olmamakla birlikte Stonehange hakk�nda �e�itli
s�ylentiler vard�r.Baz� varsay�mlara g�re buras� onlar i�in bir kutlama
yeriydi. Baz� varsay�mlara g�re de ibadet yerleriydi.
Stonehange ve �evresinde
atalar�n�n ruhlar�n�n oldu�unu d���n�yorlard�. Hatta bu d���nceyi destekleyen
bir �ey vard�. O da Stonehange�in biraz uza��nda
bulunan toprak surdu. Asl�nda bu sur Stonehange
s�n�rlar�n� belirleyen bir set gibiydi. �stelik ibadet zaman� d���nda bu
b�lgeye girenlerin lanetlendikleri d���n�lmekteydi. Stonehange
sadece ibadet yeri olarak kullan�lm�yordu. Ayn� zamanda o tarihte zaman
sayac�n�n olmad���n� da d���nelim. Buradaki dikili ta�lar �zerinde baz�
motifler bulunuyordu. Kesin olarak bilinmemekle beraber bu motifler sayesinde
y�l i�erisindeki zamanlar� tayin ediyor olabilirlerdi.
Stonehange senenin belli
d�nemlerinde ibadet i�in ziyaret edilen bir yerdi. ��nk� Stonehage�in
yak�n bir b�lgesinde yerle�im merkezi yoktu. Dolay�s�yla sadece belli
zamanlarda toplu olarak ziyaret edilen bir b�lgeydi. Bu ziyaret ilk ba�larda Stonehage�in in�as� i�indi. Stonehange
i�in gerekli olan b�y�k ta�lar aran�p bulunuyordu. Uzakl�k ne olursa olsun fark
etmiyordu. �nsanlar aras�nda g��l� kuvvetli olanlar se�ilip o ta� uzun �abalar
sonras�nda ta��n�yordu. Bu ta��ma esnas�nda elbette kazalar oluyordu. Ayn�
zamanda ba�ka kabilelerin sald�r�s�na da u�rayabiliyorlard�. Bu durumlarda e�er
aralar�nda hayat�n� kaybeden olursa ta��ma i�ine bir s�re ara veriliyordu.
Sonra tekrar ba�layarak devam ediyorlard�.
Stonehange ibadet i�in
kullan�lmakla beraber ergenli�e girmi� gen�lerin kayna�t��� bir ortamd�.
Dolay�s�yla bu gen�ler beraber olarak aileler olu�turuyorlard�. Tabi bu durumda
k�zlar hamile kal�yor bu da kabilenin bireylerinin artmas�na sebep oluyordu.
Stonehange�e yak�n bir b�lgede
ayn� yap�ya sahip bir yap� daha bulunuyordu. Ancak bu yap� Stonehange�den
farkl� olarak tahta s�tunlardan olu�uyordu. Asl�nda bunun a��klamas� gayet
mant�kl�yd�. Stonehange atalar�n� di�er yap� da
kendilerini temsil ediyordu. Atalar�n�n ruhlar� ta�lar gibi kal�c� ve daimiydi.
Tahta s�tunlardan olu�an b�lge ise kendilerinin �mr� gibi k�sa �m�rl� olan
tahtalardand�. Bu b�lgeye g�� eden insanlar g�n i�erisinde Stonehange�i
ziyaret ediyordu. Ak�amlar� ise di�er b�lgeye gidiyorlard� ve hepsi orada
toplan�yorlard�. Burada aralar�nda e�lenceler yap�yorlard� sanki bir bayram
havas�ndaym�� gibi. Bu iki yap� aras�nda bulunan nehir kenar� boyunca devam
eden bir yol bulunuyordu. Bu yol iki yap� aras�nda gidi� geli�ten dolay�
olu�mu�tu. Ayn� zamanda burada aralar�nda su�lu bulduklar� baz� insanlar cezaland�r�yorlard�.Bu cezaland�rma bo� bir araziye
b�rak�lan su�lunun di�erleri taraf�ndan oklarla �ld�r�lmesiyle oluyordu.
Tahta s�tunlardan
olu�an b�lgenin etraf�nda yerle�im alanlar�na rastlanm��t�r. Asl�nda bu alanlar
buraya gelen insanlar�n konaklad��� yerlerdi. Bu sav� destekleyen bir�ok ev
kal�nt�lar�na rastlanm��t�r. Hatta bu ev kal�nt�lar� aras�nda ev odalar�na
benzer k���k yap�lar bulunuyordu. Bu da bu evlerin bulundu�u b�lgede kalabal�k
bir toplulu�un konaklad���n� anlat�yor bize.
A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�nda Vard�r.
1.Stonehange�in yap�s�n� olu�turan
sert ve kal�n damarlardan olu�an ta��n ismi nedir?
2.Ta� devrindeki insanlar ge�imlerini neyle sa�lam��lard�r?
3.Antik Britanya da kutsal say�lan tap�nak yakla��k ka�
y�ll�kt�r ve ismi nedir?
4.Britanya da ki bu yap� ka� ta�tan olu�mu�tur?
5.Arkeologlar Britanya�ya gelen ve Britanya k�lt�r�n�
de�i�tiren insanlara ait ilk mezar� ka� y�l�nda ke�fetmi�lerdir?
6.Britanya insanlar� metalle ne zaman tan��m��lard�r?
7.Britanya eski uygarl���n� zamanla nas�l yetirmi�tir?
8.Ta� Devri�ndeki insanlarda ne gibi bir inan� sistemi hakimdi?�
9.Stonehange�i ara�t�ran ara�t�rmac�n�n ismi nedir?
10.Stonehange
ni�in lanetli say�l�yordu?
11.Stonehange
etraf�nda neden yerle�im alanlar� yoktu?
12.Stonehange�e
yakla��k olarak ne kadar insan toplan�yordu?
13.Ara�t�rmac� Stonehange�in
ibadet yeri olabilece�i fikrine nas�l vard�?
14.B�y�k ta� s�tunlar� nas�l bir
sistemle Stonehange getiriyorlard�?
15.Stonehange
d�nyadaki ba�ka hangi yap�tlarla yakla��k zamanda yap�lm��t�r?
16.Stonehange
ile di�er tahta yap�t aras�ndaki fark nedir?
17.Stonehange�e
toplanan insanlar y�l�n hangi zaman�nda toplan�yordu?
18.Stonehange�deki
ta�lar neden o b�lgeden al�nmam��t�r?
19.Stonehange�e
gelen insanlar konaklama yeri olarak nereyi kullan�yordu?
20.Stonehange
yap�s�n�n ta�tan olma sebebi nedir?
21.Buraya gelen insanlar�n bu
b�lgede yerle�ik hayat g�stermedi�ini nereden anl�yoruz?
�
14 Ramazan DEM�RD��EN E��T�M
B�YOLOJ� 3.SINIF
������������������������ ���������������������������������������������������������������������������������