�

Okyanus Dibindeki Yer �ekillerinin Olu�umunun Bilimsel Hayat Hikayesi

Hi� su yokken gezegenimiz �ok farkl� g�z�kecektir. A���a ��karaca��m�z d�nya i�te bu d�nya. Okyanustaki yer �ekilleri karalardakilerden genelde daha b�y�kt�r. Kar��la�t�rma yapabilmesi i�in okyanusu bo�altmam�z gerekir. Okyanus gezegenimizdeki en ola�an �st� yer �ekillerinin �zeri �rt�yor.����������������������������

California da Volteria k�rfezindeki dev yosunlar�n olu�turdu�u su alt� ormanlar� deniz taban�ndan 30 metre y�kseklikteki g�n �����n� alan sulara kadar yeti�iyor. Okyanusu kademeli bir �ekilde bo�altmaya ba�lad���m�zda yeni yer �ekilleri ke�fedece�iz. Bu i�leme Volteria k�rfezinden ba�layal�m. Burada uzunlu�u 480 km derinli�i 1.6 km olan volteria kanyonunu g�r�yoruz.� Volteria k�rfezinin merkezinde Megani Laboratuarlar� bulunur. Bilim adamlar� son teknoloji �r�n� deniz alt� robotlar� ve osso ad� verilen otonom su ara�lar�ndan faydalanarak Volteria kanyonunun detayl� haritas�n� ��karmaya �al���yor.

Osso, kanyon boyunca hareket etmek i�in programlanm�� olan ve �zerinde sonar ekipman� olan bir cihaz. Sonar ses dalgalar�n� kullanarak �����n aksine ses suyun alt�nda inan�lmaz uzakl�klara ula�abilir. Bu sayede kanyonun �eklini inan�lmaz detaylar vererek g�rebiliriz. Okyanus taban�ndaki daha geni� alanlar� g�r�nt�leyebilmek i�in sonar� gemiye koyal�m. Gemi hareket etti�inde okyanus dibinin haritas� ��kar�l�r. Daha detayl� bir harita ��karabilmek i�in gemi ileri geri hareket eder. Buna bilim dilinde ��im bi�mek� denir bu hayli zaman alan bir i�tir. Bu y�zden okyanus taban�n k���k bir k�sm� detayl� bir �ekilde haritalanm��t�r.

Mars d�nyaya 56 milyon km uzakta olmas�na ra�men Mars ��n yery�z� �ekillerini okyanus dilberinden daha iyi biliyoruz. Bilim adamlar� gelen sonar verilerini fleder maus denilen bir bilgisayar program�na girip okyanus taban�n�n de�i�ik derinliklerini farkl� renklerle ifade eden bir model haz�rlan�yor. Bu modeller sayesinde okyanus taban�n� hi� su yokmu� gibi� g�rebiliriz. Volteria kanyonu ile b�y�k kanyon b�y�k benzerlikler g�stermektedir.b�y�k kanyonun derinli�i de 1.6 km dir.

Yap�lan ara�t�rmalar� ayn� zamanda okyanus derinliklerindeki canl�lar �zerinde �al��ma yapma ve yeni bilgiler elde etme f�rsat� verecek. Okyanus dibindeki canl�lar hayatlar�n� m�rekkep karanl���nda s�rd�r�yorlar. Baz� hayvanlar kendi ���klar�n� olu�turmu�lar. Bu i�leme �biyol�minans� denir. Canl�lar bu ����� y�n bulabilmek, korunmak, e�lerini cezp etmek gibi bir�ok ama�la kullan�yorlar.Havai tak�m adalar� en fazla detayland�r�lm�� b�lgelerden birisidir. Tak�m�n en do�usunda Begayl�nd var. Havainin en y�ksek noktalar�ndan biri Manua L�a d�r. Adalar�n b�y�k bir b�l�m� lavlarla kapl�. Begayl�nd hala aktif olan bir da�. �l�� baz al�nd���nda Everest daha b�y�k. Buras� Everestten de 1219 metre daha b�y�k.

Okyanus alt�nda da hala aktif olan volkanlar ve bunlar s�cak su ak�nt�lar� olu�turuyorlar. Bunlardan Loihi yanarda�� 1955 y�l�nda ke�fedilmi� ve yava� yava� y�zeye do�ru b�y�d��� anla��lm��t�r. Loihi yanarda�� tak�m adalar�n nas�l olu�tu�unu bize g�steriyor.

Bizler mercanlar�n sadece s�� ve tropikal alanlarda ya�ad���n� san�yoruz. Ama onlar her yerde ya��yorlar derin karanl�k ve so�uk sularda bile.

Okyanus dibinde b�y�k da� s�ralar� bulunmaktad�r. Baz�lar� �zlanda gibi yery�z�ne ��km�� vaziyettedir. �zlanda� da 321 km lik orta Atlantik k�y�lar� yer almaktad�r. Buras� kuzey Amerika ile Avrupa plakas�n�n bulu�tu�u yerdedir. Burada gayzerler ve kaynayan sularla dolu havuzlar vard�r. Okyanus ortas� s�rtl��� her zaman yumu�ak bir cizgi olu�turmaz. Baz� yerlerde y�zlerce metre uzunlukta keskin yan duvarlar bulunmaktad�r. Bunlara transform faylar ad� veriliyor. Buradaki iki plaka tam olarak birbirinden kopmuyor. Ancak birbirini yalay�p ge�iyor. Gezegenimizin en derin parcas� fay vadisidir. Do�u pasifik y�kselimi y�lda 15 cm dir. Do�u pasifikte hipotermal delikler ve duman bacalar� yer almaktad�r. S�cak su ak�nt�lar�nda karides kut�uk bakteri� gibi bi�ok canl� t�r� bulunmaktad�r. Orta Atlantik de duman bacalar�n�n etraf�nda karidesler ya�amaktad�r. Okyanus un 6-7 km derinliklerinde �amur volkanlar bulunmaktad�r.bunlar�n benzerleri g�ney California da bulunuyor.bu derinliklerde bakteriler de� ya�amaktad�r.

En b�y�k deniz da�lar� pasifiktedir. Havai tak�m adalar�n�n etraf�ndad�r. Deniz� da�lar�n�n say�s� pasifikte 15 binden fazlad�r. Gezegenin en derin yeri Mariana �ukurudur.

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�nda Vard�r

1.Volteria kanyonu nerededir?

2.Volteria kanyonunun uzunlu�u ve derinli�i ne kadard�r?

3.Duman bacalar� hakk�nda bilgi veriniz.

4.Megani laboratuarlar� nerede bulunur?

5.Okyanus taban�n�n detayl� haritas� ��kar�l�rken hangi ara�lardan faydalan�l�yor?

6.Osso nedir?

7.Sonar ne i�e yarar?��

8.��im bi�mek� kavram�n� a��klay�n�z.

9.Mars ��n d�nyaya uzakl��� ka� km. dir?

10.fleder maus nedir? A��klay�n�z.

11.Volteria kanyonunun taban� ka� metre suyun alt�ndad�r?

12.B�y�k kanyonun derinli�i ne kadard�r?

13.�biyol�minans� � a��klay�n�z.

14.Havai tak�m adalar�n�n en do�usundaki adan�n ismi nedir?

15.Mauna L�a volkanik da��n�n deniz seviyesinden y�ksekli�i ne kadard�r?

16.Begayl�nd da�� Everest ten ne kadar daha b�y�kt�r?

17.Okyanus alt�ndaki Loihi yanar da�� ka� y�l�nda ke�fedilmi�tir?

18.Mercanlar nerelerde ya�arlar?

19.Okyanus dibindeki b�y�k da� s�ralar�ndan baz�lar� yery�z�ne ��km�� vaziyettedir.bunlardan birinin ismi nedir?

20.Transform faylar� hakk�nda bilgi veriniz.

21.Gezegenin en derin par�as� nedir?

22.Do�u pasifik y�kselimi y�lda ka� cm dir?

23.Atlantik'teki duman bacalar�n�n etraf�nda hangi canl�lar ya�amaktad�r?

24.Gezegenimizin en derin yeri neresidir?

� �smet YURU� 2012 Y�ksek Lisans