Latin Amerika Solunun (Solcular�n�n) Ac� �tiraflar� ve Ya�anan Sosyal Ger�eklerin Anatomisi 90 Dakika

����������� �spanyollar�n i�galinden bu yana Perulu K�z�lderililer son derece b�y�k bir yoksulluk i�inde ya�amaya zorlanm��, kendi vatanlar�nda ikinci s�n�f vatanda� olmu�lard�r. Peru�nun yar�s�n� olu�turan K�z�lderili n�fusu Peru�nun y�netiminde kesinlikle s�z sahibi de�ildi. Peru�yu y�netenler taraf�ndan g�rmezden geliniyorlar ve d��lan�yorlard�.1980�deki genel se�imde Fernando Belaonde ba�kan se�ilmi�ti. Ancak Peru�nun aksak demokrasisi n�fusun yar�s�n� d��l�yor ve g�rmezden geliyordu.

����������� Ayd�nl�k Yol�da tam bu d�nemde �rg�tlenmeye ba�lam��t�. Ayd�nl�k Yol ideolojisi bir yery�z� cenneti yaratmaktan s�z ediyordu. Ancak bu cenneti yaratabilmek i�in bilinen her �eyin yok edilmesi gerekiyordu. ��nk� var olan her �ey; iktidar, kapitalizm ve feodalizm taraf�ndan kirletilmi�ti. Bu y�zden Ayd�nl�k Yol gerillalar� var olan y�netime kar�� ��kmak i�in kandan bir nehri ge�meye haz�rland�lar.

����������� Ayd�nl�k Yol gerillalar� k�ylere inip halk�n yiyeceklerini al�yorlard�. �nsanlarda korktuklar� i�in onlara ses ��karam�yorlard�. Bu uzak b�lgelerde Ayd�nl�k Yol ile ittifak �artt�. ��nk� onlardan de�ilseniz d��man say�l�yordunuz. Ayd�nl�k Yol halk� ter�rize etmek ve rakiplerini korkutmak i�in elinde bin g�z ve kulak oldu�unu �ne s�r�yordu. Diyorlard� ki: �Dikkatli olun, bize ihanet etmeyin. Direnmeyin. ��nk� bunu hemen anlar�z ve bedelini derhal �dersiniz.�. Ayd�nl�k Yol kendisi ile anla�mayan cemaat �nderlerini ve sosyal eylemcileri hedef ald�. K�yleri bas�p herkesi evlerinden d��ar� ��kard� ve kendileri ile anla�mayan ki�ilere herkesin g�z� �n�nde i�kence edip onlar� �ld�rd�ler.Ayd�nl�k Yol ter�r�n�n artmas�yla ba�kan Belaonde h�k�meti 1982�de k�rsal b�lgelere ordu birlikleri yollad�.

����������� Ter�rle m�cadele bata�a saplanm��t�. Peru�nun yeni ba�kan� Alan Garcia 1985 y�l�nda bu b�lgelerde hayata dair her �eyin kontrol�n� silahl� kuvvetlere b�rakarak bu siyaseti g��lendirdi. Art�k askeri i�gal s�z konusuydu. Ayd�nl�k Yol b�y�rken �lkenin her taraf�n� da askeri komandolar sard�. �yle bir noktaya gelindi ki n�fusun yar�s� s�k� y�netim arl�nda ya�amaya ba�lad�. Su� i�leyen herhangi bir asker askeri yasalar�n g�vencesi alt�na girmi�ti. B�ylece askerlerin dokunulmazl��� g�vence alt�na al�nm�� oldu.

����������� Ayd�nl�k Yol�un sosyal kontrol i�in �iddet kullanma yolunu benimsemi� olmas�, bir s�re sonra durumu aleyhine �evirmeye ba�lad�. Da�larda ve cang�lda halk Ayd�nl�k Yol �iddetine isyan etmeye ba�lad�. �tiraf��lar orduya istihbarat veriyorlard�. En sonunda ordu k�yl�leri katletmenin hi�bir i�e yaramayaca��n� anlay�nca, rastgele sald�r� yerine istihbaratlar� de�erlendirmeye ba�lad�. Ayd�nl�k Yol ile farkl� bir strateji ile sava�maya ba�lad�. Ayd�nl�k Yol�un �ehirlere sald�rmadan �nce k�rsal alan� kontrol alt�na alma stratejisi tehlikeye d��m��t�. Hemen planlar de�i�tirildi. Sava� alan� art�k Lima�yd�. Lima�y� korku sarm��t�. Polis �ok s�k� g�venlik tedbirleri almaya ba�lad�. Ter�rist oldu�undan ku�kuland��� herkesi durduruyordu.

����������� Peru�nun ter�rle sava�� 1990 y�l�ndaki ba�kanl�k se�imlerinin en �nemli meselesiydi. Se�menler �nceki ba�kanlar�, sava�� bata�a s�r�klemekle su�luyorlard�. Yeni bir y�z olan Alberto Fujimori d�zeni sa�layaca��na dair umut ve s�z verdi ve ba�kan se�ildi. Ancak daha sonra darbe yaparak meclisi la�vetti ve t�m g�c� elinde toplad�. �o�u Peru�lu demokratik bir rejim yerine g�venli�i tercih etmi�ti. Fujimori Lima�daki krizi ��zmek i�in askeri ��z�mde �srar ediyordu. Ancak Lima�daki dedektifler ba�ka bir �aban�n i�indeydi. Ge�en 4 y�l boyunca son derece zahmetli bir �abayla Ayd�nl�k Yol liderlerini tespit etmek i�in istihbarat toplam��lard�. Bu sayede Ayd�nl�k Yol lideri ve t�m ekibi yakaland�. Ayd�nl�k Yol ba�s�z kal�nca hareket edemedi ve militanlar birbirlerini ihbar etmeye ba�lad�. Birka� ay i�inde polis Ayd�nl�k Yol�u tamamen ��zmeyi ba�arm��t�. Ama Fujimori Ayd�nl�k Yol�u bitiren ekibi da��tt� ve Ayd�nl�k Yol liderinin yakalanmas�n�n yaratt��� prestiji kendine mal etti. Sonraki birka� y�l i�inde tek t�k ter�r eylemi g�r�lmesine ra�men Fujimori Perululara ter�rist art�k kalkm�� oldu�unu a��klamay� reddetti. Fujimori bu ara s�ra ger�ekle�en ter�r eylemlerinin her birini stratejisini sa�lamla�t�rmak i�in kulland�. Bas�nda halk�n korkular�n� manip�le etti. Latin Amerika�n�n ilk medya diktat�rl���n� kurdu. Perulular�n korkular�yla oynad� durdu. Perulular�n damarlar�na korku enjekte etti. B�ylece ter�rizm ortadan kalkt�ktan sonra da iktidar�n� koruyabildi. Sonunda b�t�n yasalar� la�vetti ve kimsede ona kar�� ��kamad�. Fujimori�nin kafas�ndaki fikir ordunun ve istihbarat te�kilat�n�n kontrol etti�i klasik bir diktat�rl�kt�. S�k� y�netim ve bask� politikalar� bu diktat�rl���n temelini olu�turuyordu. Kendine sa�lad��� f�rsatlar� keyfi y�netimini peki�tirmek i�in kulland�. Bu duruma kar�� ��kan herkes g�z alt�na al�nd� ve elde hi� delil olmasa bile s�resiz bir �ekilde hapiste tutuldu. Hi�bir �eyden haberi olmayan Perulular g�zalt�na al�nd� ve ter�rist olduklar� gerek�esiyle hapse at�ld�. Kimsenin devletin su�lamalar�na kar�� en k���k bir korumas� bile kalmam��t�. Vatanda�lar tamamen korumas�z kalm��lard�. Bunun sonucunda hapishaneler masum insanlarla doldu. Herkes ter�rist san�lmaktan korkuyordu. En iyisi evde oturup kar�� ��kmamak, ses ��karmamak diye d���nd�ler. Ter�rizm yenildikten sonra bile b�yle oldu. Bu bask� atmosferinde Fujimori bir kukla meclis meydana getirdi.

����������� Devletin her noktas�nda mutlak bir g�� elde etmi� olan Fujimori rejimi yolsuzlu�a batm��t�. 80�li y�llarda en me�hur gangsterlerden lan Vladimiro Montesinos b�y�k g�� kazand�. Montesinos ve Fujimori�nin kendi iradeleri sonucunda kulland�klar� bir �l�m mangas� vard�. Bu manga sadece ter�ristleri de�il siyasi rakipleri de ortadan kald�r�yordu. Bu grup gazetecileri, politikac�lar�, Fujimori ve Montesinos rejimine kar�� ��kan herkesi yok etmek �zere kurulmu�tu. Vladimiro Montesinos yolsuzluklar�n� d�zenli bir �ekilde kaydetmi�ti. Gizlice �ekti�i bu bantlarda t�m yolsuzluklar�, r��vet verdikleri kay�tl�yd�. Bu r��vetler sayesinde haber b�ltenlerinin i�eriklerini belirliyorlard�. Fujimori medya �zerindeki hakimiyetini halk�n d���ncelerini manip�le etmek i�in kullan�yordu. Anayasay� ���nc� bir d�nemde de iktidarda kalmak i�in de�i�tirdi ve yeniden se�ildi. Ancak se�im sonu�lar�nda yolsuzluk yap�ld��� a��klan�nca Perulular sokaklara d�k�ld�. Videolar halka s�zd�. Montesinos hapse at�ld�, Fujimori ka�t�.

����������� �iddet �ylesine fazla insan haklar� ihlalleri �ylesine b�y�kt� ki ve bunlar �ylesine pervas�zca ya�anm��t� ki; Ger�ek Komisyonu demokrasiye ge�i�te art�k vazge�ilmez bir �ey haline geldi. Ger�ek Komisyonu Peru�da 20 y�l s�rm�� olan sava��n ard�ndaki ger�ekleri ��karmak i�in kollar� s�vad�. Ger�ek Komisyonu �lke �ap�nda ger�ekle�tirdi�i 22 oturumda 17.000�den fazla Peruluyu dinledi ve binlerce film ve foto�raf toplad�. Bu tan�kl�klar 5.000 sayfal�k bir raporda topland�. Bu rapor o g�ne kadar sava� s�ras�nda ya�anan her �eyi i�eriyordu. Komisyonun raporunda gerek Ayd�nl�k Yol gerekse devlet taraf�ndan �ld�r�lenlerin say�lar� yer al�yordu. Komisyon bu i�e kar��m�� olan b�t�n askeri personelin yarg�lanmas�n� ve Ayd�nl�k Yol �iddetine yol a�an yoksulluk ve d��lanm��l�k ko�ullar�n�n ortadan kald�r�lmas�n� talep ediyordu.

����������� Peru�nun yeni se�ilen ba�kan� Aleandro Toledo, Ger�ek Komisyonu�nun sundu�u raporunu kabul etti ve raporda tavsiye edilenleri destekleyece�ini a��klad�. Ama raporu uygulamakta olduk�a yava� davran�yor. Komisyon insan haklar� ihlali yapan herkesin cezaland�r�lmas�n� talep etmi�ti. Ayd�nl�k Yol militanlar�n�n b�y�k bir k�sm� �ld�, di�erleri de hapiste. Askerlerden hi� biri de hen�z adalet �n�ne ��km�� de�il.

����������� Peru�nun �e�itli �ehirlerinde ve kasabalar�nda adaletsizlikler k�zg�n �eteleri yaratt�. Belediye binalar� ya�maland�, belediye ba�kanlar� kasabalardan s�r�ld�. Hatta lin� edildi.

A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin Ayr�nt�s�ndad�r.

1-Ayd�nl�k Yol�un lideri kimdir?

2-Ayd�nl�k Yol ilk nerede ve ne zaman �rg�tlenmi�tir?

3-Ayd�nl�k Yol gen�lere ne t�r vaatlerde bulunuyordu?

4-Ayd�nl�k Yol gerillalar� k�rsalda ve cang�lda halka nas�l davran�yordu?

5-Ayd�nl�k Yol�u o d�nemin di�er Latin Amerika gerilla hareketlerinden ay�ran fark neydi?

6-Askerlerin k�rsal b�lgelere geli� tarz� neden yanl��t�?

7-Ayd�nl�k Yol militanlar� hapishanelerde nas�l �rg�tlenmi�ti?

8-Ayd�nl�k Yol militanlar� hangi hapishanede yo�unluktayd�?

9-Ayd�nl�k Yol militanlar�n�n g�z�nde liderleri nas�l biriydi?

10-Askerlerin ve Ayd�nl�k Yol�un kar��l�kl� olarak yaratt��� �iddete tepki olarak hangi hareket do�du?

11-Ayd�nl�k Yol�un stratejisi neydi?

12-�nl� foto�raf�� Vera Lanz��n 20 y�l �nce g�rd��� korkun� olay neydi?

13-Ordu Ayd�nl�k Yol ile sava�mak i�in hangi halka silah verdi?

14-Fujimori Lima�daki krizi ��zmek i�in neden askeri ��z�mde �srar ediyordu?

15-Alberto Fujimori ne zaman darbe yapt�?

16-Ayd�nl�k Yol liderini yakalayan kimdir?

17-Dedektifler Ayd�nl�k Yol liderini yakalarken nas�l bir y�ntem kullanm��lard�r?

18-Ayd�nl�k Yol liderinin yakalanma nedeni nedir?

19-Fujimori Ayd�nl�k Yol liderini yakalayan ekibi neden da��tt�?

20-Videoklip politikas� nedir?

21-Fujimori ve Montesinos�un kurdu�u �l�m mangas�n�n ad� nedir ve g�revi neydi?

22-Vladimiro Montesinos�un yolsuzluklar�n� kaydetti�i bantlar�n ismi nedir?

23-Bu bantlarda, Montesinos kimlere r��vet veriyordu?

24-Fujimori iktidar� devrildikten sonra nereye ka�t�?

25-Ger�ek Komisyonu neden kuruldu?

26-Ger�ek Komisyonu�nda kimler g�revliydi?

27-Ger�ek Komisyonu�nun raporu neler i�eriyordu?

28-Ger�ek Komisyonu�na Fujimori rejiminde g�rev alan hangi vekil davet edildi?

29-Ger�ek Komisyonu oturumlar� sonucunda kurulan m�ze nerdedir ve ne zaman kuruldu?

30-Ger�ek Komisyonu�nun sundu�u raporun sonu�lar� ne oldu?

 

���������������������������������� Mehmet Rasim AKSUNGUR � �smail TOPAL E��T�M B�YOLOJ� 5. SINIF