����������������������� Hi�lik Diye Bir �ey Olabilir Mi? Evren K�inat Bir Hi� Mi? 46 Dakika��
�������� Evrenin
s�rlar� salyangoz deli�inin i�inden ge�er. �ncil�in dedi�ine g�re Tanr��n�n
cenneti ve d�nyay� getirdi yer. Bilim insanlar�n�n da kendi versiyonu var �b�y�k patlama�. Fakat nas�l bunca �ey
yoktan var olabilir. Yoklu�un do�as�n� anlamak modern bilimin �uana kadar en
�ok u�ra�t��� �eydir. Evrenin nerden geldi�inin ve sevdi�imiz b�t�n �eylerin
nereye gidece�i yoklukta gizlidir.
�����
����� ��K���kken
g�zlerinizi kapat�p karanl�kta u�tu�unuzu d���nd�n�z m�? Slawat
Rushew her zaman yoklu�u hayal etmi� bir Nasa fizik�isi. Slawat
�ocuklu�unu bir roket yap�p uzay�n hi�li�ine do�ru s�rme hayaliyle ya�am��t�.
��������
������ Kovaya biraz su d�k�n. Bu deneyi ilk
yapan Newton�dur. Kovan�n i�inde neler oldu�unu g�rmek i�in saydam bir kova
tercih edin ve d�nd�rmeye ba�lay�n. Kovan alt�nda suyun d�z oldu�unu g�rebilirsiniz.
Bak�n neler oluyor. Newton suyun kovan�n i�inde hareket etmeden duraca��n�
s�ylemi�ti. Ayn� biz nas�l d�nya d�nerken �zerinde duruyorsak. Fakat su ilk
etapta hareket etmiyor. Eninde sonunda s�rt�nmenin g�c�yle su yukar� do�ru
��kar. Su yava��a kovadan yukar�ya do�ru ��kmaya ba�lar. Fakat hareketlerden
�nce su oldu�u yerde duruyor. Newton bu sebeple ilk etapta suyu yap��t�ran bir
g�� oldu�unu s�yl�yor. Bu yap��t�ran g�c�n uzay�n kendisi oldu�unu d���n�yordu.
Uzay suyun i�inde ve �evresinde var olmaktad�r. Tabi ki uzay�n hi�lik oldu�unu
varsayamay�z. Uzay da bir varl�kt�r ve bu varl���n �evresindeki �eylere etki
etme g�c� vard�r. Newton uzaydaki hi�li�in bir �ekilde nas�l varl�k oldu�unu
a��klayamam��t�r. Fakat 1950 y�l�nda Albert Einstein�in
me�hur g�recelik teorisi Newton�u hakl� ��karm��t�r. Uzay yada onun dedi�i gibi
uzay-zaman b�k�lebilen bir maddedir ve b�t�n evren ondan olu�mu�tur.
�������� Frenk Clouse bir partik�l fizik�isi. Kendisi bo� olanlar�n
g��lerinin asla hafife al�nmamas� gerekti�inin bir savunucusudur. Varilin
i�inde bulunan b�t�n havay� al�yorlar ve vakumluyorlar. D��ar�daki atmosfer
havay� ald���m�z an onu i�erden ezerek hi� g�� uygulamadan bu hale getirdi.
D��ar�dan yada i�erden bir g�� yok. Do�an�n ona g��lerini anlama konusundaki
amac�nda Frenk yoklu�un varl�ktan daha fazla �ey yapabilece�ini ��rendi.
Maddenin b�t�n hareketlerinde katk�s� oldu�unu d���n�yor.
��������� 17.yy da e�er b�t�n havay� �ekerseniz
sadece bo� bir vakumla kalaca��n�z� d���n�yorlard�. Bu b�yle kalabilirdi fakat
daha sonra kuantum teorisini ke�fettiler. Kuantumun en g�zel yanlar�ndan biri
bir olay ger�ekle�ti�inde ne kadar enerji alaca��n� kestiremez olu�u. Enerji
�ok k�sa s�re i�inde de�i�kenlik g�sterebilir. Bu sebeple modern kuantum
teorisinde vakum olduk�a tehlikeli bir yer haline geliyor. Biz bunun g�ndelik
hayatta fark�nda olmasak da.
���������� Bo� uzay bir enerji yuvas�d�r.
Eriyen metal gibi.� Frenk ve kendisi gibi
partik�l fizik�i dostlar� art�k bu enerjinin bizi evrenin �o�u g�c�nden
korudu�u konusunda hemfikirdir. �arj durumuna ge�en partik�llerin olu�turdu�u
elektrikli itici g��ler gibi.
����������� Bir elektronu hayal edin ,
elektrikli sarma��klar�n� uzayda yay�yor. Bir ba�ka elektron da bu elektronlara
yakla�t�r�l�p uzakla�t�r�ld�k�a aralar�nda olu�an g�c� hesapl�yorlar. Elektron
yakla�t�k�a olu�an g�� artacakt�r. Fakat kuantum teorisi sayesinde biliyoruz ki
bu k���k elektron asl�nda izole olmu� durumda de�il.� �evresinde kuantum vakumu var, yani
perdelenmi� bir elektron. Bu perdelenmi� durumu onun elektriksel g��leri
g��lerini a�a��ya �ekiyor. Di�er elektron i�inde ge�erli. Frenk elektriksel
g�c�n�n b�t�n tarihsel verilerinin yanl�� oldu�unu d���n�yor. Fakat art�k
�svi�re Cenevre�deki Hadron �arp�t�r�c�s�
gibi atom par�alay�c�larla b�t�n hikayeyi ��renebiliyoruz. Burda
atomdan ufak par�ac�klar saate bir milyar yetmi� milyon km h�zda
�arp��t�r�l�yor. O kadar h�zl� �arp���yorlar ki perdeyi k�rabiliyorlar. Fakat
eninde sonunda birbirleriyle birle�iyorlar. �evresinde bulunan b�t�n bulutlar
da��l�yor ve ��plak elektronlar�n birbirleriyle bulu�mas�n� izliyorlar ve hi�
beklenmeyen g��le kar��la�t�lar. Kaynak��lar�n kulland��� g�z� y�ksek ���ktan
korudu�u maskeler gibi Frenk bo� uzay�n evreni do�an�n g��lerinin ger�ek
boyutlar�ndan korudu�una inan�yor. Kuantum teorisi olmasayd� atomlar�n varl���,
evrenin yap�s� ve molek�ller olmayacakt�.
������
��� �����Bo�lu�u kontrol eden bir �ey olmal� fakat
bu nedir?
�������� New York �niversitesinde g�revli bir
teorik fizik�i Neal atomdan k���k par�ac�klar�
inceliyor. �ki tane k���k� kaya par�as�
elinize al�n ve iki elinizle �arp��t�r�n, bunlar� iki proton olarak d���n�n.
�arp��t�rd���nda ��kan enerjiden normalde bir proton par�as� olmayacak partik�l
elde edersiniz. Neal��n i�i bu partik�lleri
�arp��t�rd���nda elde ettikleri bulgular� incelemek ve bunlar� anlamland�rmak.
������� Kuantum aleminde par�ac�klar
yarat�yorsan�z onlar� dalga �eklinde g�r�n�r k�l�yorsunuz demektir. Bu sebeple
bir partik�lden �ok dalgaya benzerler. Bir havuzun y�zeyindeki dalgalanmalar
gibi partik�l dalgalar� b�t�n uzay okyanusuna yay�l�r. Bu evrenin her taraf�nda
trilyonlarca partik�l dalgas� yay�ld��� anlam�na gelir. Bu dalgalanan
okyanustaki enerji evrenin geni�lemesini sa�lar. Evrenin geni�lemesine
bakt���n�zda galaksiler, galaksi k�meleri ve geri kalan her �eyin yay�ld���n�
g�r�rs�n�z. Hepsi birbirinden uzakla��r.
������� Evren yava�lam�yor aksine h�zlan�yor ve
gitgide geni�liyor. Fizik�iler buna �karanl�k
enerji� diyor. Evrenin geni�leme katsay�s�na bakt���n�zda ne kadar bo�
alana sahip oldu�unu hesaplayabilirsiniz. Bo� uzayda bulunan enerjiyi kuantum
etkilerine g�re hesaplamaya �al��t���n�zda 120 kat daha y�ksek say�lar elde
edersiniz. Bu say� g�zlemlenebilen uzaydan kat be kat daha fazlad�r ve
ger�ekten de �ok y�ksek bir say�. Buna g�re evrenin geni�leyi�i olduk�a
h�zl�d�r. Bu �mr�n�zde kar��la�aca��n�z en y�ksek say�d�r. Bir �e�medeki su
damlalar�ndan fazlad�r ve evrende bulunan atom say�lar�ndan fazlad�r.
������� Hesaplara g�re uzayda evreni yok
edebilecek kadar enerji var. Fakat biz hala buraday�z. Bunu bu partik�l
dalgalar�n�n birbirlerini iptallemesinden dolay�
olabilece�ini d���n�yorlar. �ki dalga d���n�n, bu dalgalar�n zirve ve tabanlar�
var. �ki zirve birle�ti�inde y�kselir. E�er zirve ve tabanlar birle�iyorsa
birbirlerini negatif etkilerler, s�nd�r�rler ve birbirlerini iptal ederler.
Buna �m�dahale� deniliyor. Neal evrende ke�fedilemeyen partik�ller oldu�unu d���n�yor.
Zirve ve tabanlar�n birle�mesi bunlar�n birbirlerini iptal etmesine sebep
oluyor ve bu fikre �s�per simetri�
denir.
������� Max Steykmar bir MIT kozmolog.
Asl�nda bo� uzay�n gelece�i konusunda ba�ka bir �ey yok. Uzay�n kendisi �ok
sakin ve stabil g�r�n�r.
������� 13,7 milyon y�l �nce evren do�al
yap�s�n� de�i�tirdi ve �s�s�nda de�i�iklikler oldu. Fizik�iler buna �b�y�k patlama� diyor. Max�a g�re g�re bunda bir gariplik var. Uzay�n ilk
zamanlar�nda �ok daha y�ksek bir enerji durumunda oldu�unu hissediyorlar. Erken
evren b�y�k bir patlama sonucu kayboldu ve bu dengesiz evren zamanla i�inde
ya�ad���m�z d���k enerjili evreye ge�ti. �imdi ise uzay bizim olu�turdu�umuz
par�ac�klardan olu�uyor. Fakat daha da d���k bir enerji olabilece�ini �l�t�ler.
��nk� bizim uzay bo�lu�umuz tamamen bo� de�il, bir k�tlesi var. E�er �yle bir
duruma ge�erse bizim par�ac�klar�m�z�n var olmas� m�mk�n olmayabilir.
������� Prof. Dr. Thooft
1999 y�l�nda standart modeli yakalay�p g�n�m�z�n par�ac�k modeli fizi�inin
temelini atarak Nobel �d�l�n� kazanm��t�r. Ona g�re modern fizik�ilerin kral�
diyebilirsiniz fakat ayn� zamanda hi�li�in y�ce lordu da diyebilirsiniz. ��nk�
bu terk edilmi� kaya onun ki�isel asteroiti d�nyan�n 100 milyon km �evresinde
d�nmektedir. Uluslar aras� atom birli�i asteroiti 9491 t�hooft
olarak isimlendirdi..Asteroitin i�inde gelecekte ya�ayanlar�n nas�l isimleri
olmas� gerekti�ine dair bir yasa olu�turdu.Thooft
d�nya �zerindeki hi�bir �eyin yok olmayaca��na inan�yor. Bu prensibine �bilgi korunumu� ad�n� veriyor.
������� Thooft gibi
fizik�iler evrendeki her �eyin par�ac�klar halinde veya 1�ler ve 0�lar halinde
a��klanabilece�ini savunuyor. Bu bir ka��t par�as�, gezegen par�as� yada y�ld�z
par�as� olabilir. Fakat evrende tek bir nokta var ki b�t�n teorisi ��r�yor �kara delikler�. �evresinde bulunan her
�eyi i�ine �eken kara delikler. Kara deliklerde bilgi sadece par�alanmaz ayn�
zamanda yok olur. Thooft 9491 t�hooft�un� g�n�n birinde kara deli�e d��erse tamamen iz
b�rakmadan kaybolmayaca��n� fark etti. Sadece kara deli�i de�i�tirecekti, yani
ba�ka bir duruma ge�ecekti. Sadece farkl� olacakt�. Kara delik av�n� yuttu�unda
b�y�k ve y�zey alan� geni�lemeye ba�lar. Asroidi
yutan delik bunu y�zeyinde ta��yacak.
�������� Caidy Firis hevesli bir astrofizik�idir. Maddenin merkezini
inceliyor ve neden kat� oldu�unu ��zmeye �al���yor.
��������� Rutherfordun
deneyi d�nyay� sonsuza kadar de�i�tirdi. Silah�yla samanlara ate� ediyordu ve
kur�unlar�n hepsi i�inden ge�ti. Sonra da anlad� ki samanlar�n i�inde
kur�unlar� engelleyecek kadar g��l� toplar vard�.
��������� �evrenizdeki d�nyaya bakt���n�zda �ok
kat� oldu�unu g�r�rs�n�z. Tenis topu normalde kat� g�r�n�r. Fakat onu
kesti�inizde i�inin bo� oldu�unu g�r�rs�n�z. E�er parma��n�zda bulunan bir
tutam �eker oldu�unu d���n�rsek ve bir n�kleusa sahipse o halde atomu
olu�turmak i�in bir tenis kordu gereklidir. �ekeri n�kleusu olu�turan tutam�n
ve tenis kortunu d���nd���n�zde asl�nda hi�bir�ey yok.
��������� Gabriele Venesiana sicim teorisinin
babas�. Bu teori modern fizi�in en �nemli bilimsel fikirlerinden biri haline
gelmi� durumda. Fakat son fikri genel kan�ya meydan okuyor. B�y�k patlaman�n
her �eyin ba�� olamayaca��n� savunuyor. Gabriele b�y�k patlamadan �nce bir
�eylerin oldu�unu savunuyor. Evren �ncesi bir durum uykuyu and�r�yor. Zaman
ge�tik�e insan ili�kileri g��lendi ve g��lendik�e birlikte tak�l�p konu�maya
ba�lad���n� g�zlemlediniz. �nsanlar grupla�maya ve bir araya gelmeye
ba�lam��t�.Bask� art�yordu ve ili�kiler sa�lamla��yordu.
��������� Gabriele�nin g�revi hi�li�in var
olmad��� ve asla var olmayaca�� belki de ba�armak �zere.
��������� A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin
Ayr�nt�lar�nda Vard�r
1.
Hi�lik nedir?
2.
B�t�n ya�am�n ba�lang�c� ve sonu?
3.
Uzay bo�lu�u ger�ekten bo� mu?
4.
Peki uzay hi�lik de�ilse nedir?
5.
Frenk yoklu�un varl�kla olan ili�kisini nas�l ��rendi?
6.
E�er 17 yy da b�t�n havay� �ekerseniz ne olurdu?
7.
Frenk elektriksel g�c�n�n tarihsel verilerinin yanl�� oldu�unu
d���n�yor,peki bunu nas�l a��kl�yor?
8.
Kuantum teorisi olmasayd� ne olurdu?
9.
Bo�lu�u kontrol eden bir �ey var m�?
10.
New York �niversitesindeki g�revli bir teorik fizik�isi kuantum
alemindeki par�ac�klar� neye benzetmi�?
11.
Bo� uzay diye bir �ey var m�?
12.
Bo� uzayda bulunan enerjiyi kuantum etkilerine g�re hesaplamaya
�al��t���m�zda ka� kat y�ksek say� elde edilir?
13.
Hesaplara g�re uzayda evreni yok edebilecek kadar enerji var m�?
14.
S�per simetri fikri nedir?
15.
Evrende b�y�k patlama ne zaman olur?
16.
Uluslar aras� astronomi birli�i asteroiti nas�l isimlendirdi?
17.
Thooft i�in bilgi korunumu nedir?
18.
Kara delikler ne yapar?
19.
Thooft neyi savunuyordu?
20.
Kara delik nas�l de�i�ecekti?
21.
Thooft evreni neye benzetmi�?
22.
Caidy Firis neyi inceliyor?
23.
Rutherfordun deneyi
nas�ld�?
24.
Caidy hi�li�i
nas�l tarif etti?
25.
Kara madde nedir?
26.
Varl�k yokluktan nas�l gelmi� olabilir?
27.
Gabriele neyi
savunuyordu?
28.
Gabriele i�in
patlama nas�l bir �eydi?
29.
Gabriele�nin g�revi
nedir?����
�
�������������������������������������������� ����Vasfiye AV�AR FEN B�LG�S� ��RETMENL��� (�.�) A-4 9010054011