�� �empanzeler ilk olarak Kuzey Amerika�ya
1800�li y�llar�n ba��nda geldi�i san�lmaktad�r. �lk �nce insanlara e�lence
olsun diye getirilmi�ler. Daha sonra hava kuvvetleri d�nya s�n�rlar� �tesinde
bir deney i�in yavru bir �empanze kullanmak i�lemi�. Afrika da onlarca yavru
�empanze yakalanm�� ve Alamonganada�ya g�nderilmi�. En gen�leri uzay
yolculu�unun etkilerini g�rmek �zere, biz insanlar�n gitmeye cesaret edemedi�i
yerlere g�nderilmi�. Hava kuvvetleri art�k �empanzelere ihtiya�lar� kalmad���na
karar verince, �empanzeler di�er t�bbi deneylerde kullan�ld�. Laboratuarlar
art�k onlar� istemedi�i i�in hayvanat bah�elerine ve bah�elerindeki kafeslere
kapat�l�yorlar.
�� Bununla beraber �empanzeler i�in bir bar�nak
olu�turulmu� olur. Bu bar�naktaki �empanzelerin �o�u e�lence d�nyas�nda
�al��t�r�lan �empanzeler. Bu bar�naktaki �empanzeler �o�u daha �nce bir s�r�
t�bbi deneyde kullan�lm��. Hatta bu �empanzelerin i�inde H�V deneyinde
kullan�lan �empanzeler bile var. �empanzeler i�in do�al bir ortam
olu�turulamad��� i�in burada da �empanzeler kafeste ya�amak zorunda kalm��lar.
Bu bar�nakta 263 �empanze ya�amakta. B�y�k laboratuar b�t�n laboratuar
�empanzelerin i�in �artlar�n iyile�tirildi�ini s�yl�yor. Ama son be� y�l i�inde
devletin destekledi�i kurulu�larda �len �� �empanzeyle ilgili soru�turma
a��ld�.
�� Denek �empanzelerin �o�u art�k
ara�t�rmalarda kullan�lm�yor. Bug�n devletin sahip oldu�u laboratuarlarda her
�empanzelerin bak�m� vergi m�kelleflerine y�lda 10.000 $ mal oluyor. Bununla
ba� etmeye �al��an temsilciler meclisi ve senato 2000 y�l�nda �empanze
yasas�yla bir d�n�m noktas�ndan ge�ti.
�� Devletin sahip oldu�u �empanzelerin art�k
ara�t�rmalarda kullan�lmamas� ve bar�nakta bak�lmas� �art ko�uldu. Bar�nak hem
daha ucuz, hem de daha insanc�l yasa tasar�s� �ok desteklendi. Ancak tart��mal�
bir madde eklenmi�ti. Madde ��yleydi: �empanzeler bir ara�t�rma i�in tekrar
geri istenebilecekti. Bar�naktan emekli olan �empanzeler, �empanzeler i�in
kurulmu� adalarda �zg�rce dola�abiliyordu, kafesler olmadan.
A�a��daki Sorular�n
Cevaplar� Filmin Ayr�nt�s�nda Vard�r.
1. �empanzeler
hangi t�bbi deneylerde kullan�lm��?
2. �empanzeler
A�DS olabilir mi?
3. �empanzeler
neden m�kemmel denek haline gelmi�ler?
4. Uzaya
g�nderilen �empanzelerin ismi ne?
5. �empanzelerin
duygular� var m�d�r?
6. ABD�de
puan itibariyle ka� �empanze vard�r?
7. �empanzenin
yar� �mr� ne kadard�r?
8. Lua�yu
tan�yor usunuz? ��