�elik Amerikan mimarisinin g�z bebe�i. �ok y�nl� dayan�kl�
ve esnek olan �elik modern d�nyan�n temel ta�� olmu� durumda. G�ndelik hayatta
temas etti�imiz bir�ok maddede yer al�yor. B��aklar, makaslar, arabalar, Gemiler�
Bunlar�n hepsinin ham maddesi �elik. D�nyada her y�l
bir milyar ton �elik �retimi yap�l�yor. �eli�i bu kadar pop�ler yapan �zelli�i
onun hemen hemen her formata uyarlan�yor olabilmesi.
Kimi zaman bir tencerede bir g�da maddesi saklamaya yararken kimi zamanda bir
g�kdelenin yap� ta��n� olu�turdu�unu g�r�yoruz. Di�er elementlerin aksine �elik
do�ada bulunmuyor. ��te bu nokta da insan fakt�r� devreye giriyor. �elik demir
elementinin i�inde ki karbon atomlar�n�n ayr��t�r�lmas� ile ortaya ��k�yor. �ok
y�ksek s�cakl�klarda eritilen demirden karbonlar ayr��t�r�larak elde ediliyor.
Karbon atomlar�n�n ve demir atomlar�n� birebir olmas� gerekiyor. Karbon say�s�
fazla olursa k�r�lgan ve sert; karbon atomlar� say�s� fazla olursa da yumu�ak
ve dayan�ks�z oluyor.
Yery�z�ne
�ekil veren �elik d�nyan�n bir�ok yerindeki imalathanelerde �retiliyor. Do�adan
toplanan demir rezervleri bu imalathanelere getiriliyor. 1500c kadar �s�t�l�p
eritiliyor ve bu eriyen demir s�v� �eli�i olu�turuyor. S�v� �elik daha sonra
oksijen banyosuna sokularak i�inde ki yabanc� maddelerden ar�nd�r�l�yor.
Evrimle�meye devam eden �elik daha sonra poma denilen
yani pota oca�� metal�rjisine aktar�l�yor. Burada �eli�in kullan�laca�� yere
g�re de�i�ik element ve ala��mlarla zenginle�tiriliyor. Sonra ki i�lem ise
�eli�e �ekil verme; d�k�m makinelerine getirilen s�v� �elik m��terinin istedi�i
ebat ve formatta kal�plara d�k�lerek so�umaya b�rak�l�yor. So�uyan �elik
kat�la�arak kal�b�n �eklini al�yor. Dayan�kl� �elik �retmek i�in �ok y�ksek
s�cakl�klara ihtiya� vard�r. Y�ksek s�cakl�klarda �elik �retimini yapan ilk
ki�i Henry besimoore ad�nda ki bir bilim adam�. Besimoore alt� metre uzunlu�unda ki bir oca�� alttan oksijen
vererek �s�tt� b�ylelikle demir erirken i�inden ge�en oksijen sayesinde k�sa
s�rede 1500c ye kadar ��kt� b�ylelikle �elik �retimi daha da kolayla�t�. Besimoorenin bu bulu�u modern end�stri ile birle�ince
eskiden bir haftada �retilen �elik miktar� on be� dakikada �retilir oldu.� Bu durum bat� d�nyas�n�n alt ve �st yap�s�n� g��lendirip
de�i�tirmesi i�in b�y�k bir f�rsat� do�urdu. �elik r��t�n� ilk olarak 1869
y�l�nda yap�lan bruklin k�pr�s� ile ispatlad�.
K�pr�y� jhone agastis rubring yapt�. Dizayn etti�i k�pr�de ilk kez �elik
kullan�ld� ve a��nmas�n� �nlemek i�in de �inko banyosu ile galvanize etti.
Art�k �elik r��t�n� ispatlam��t� ve bundan sonra ki bat� medeniyetini s�sleyen
di�er yap�larda da kullan�lmaya ba�land� kraister
binas�, ikiz kuleler(11eyl�lde y�k�ld�), godvay
kemeri, empair stat binas�, horst tower
binas� vs. b�t�n bu mimarilerin tamam�nda �elik kullan�ld�. �elik evrimini hi�
tamamlam�yor onun en m�thi� �zelli�i bu s�rekli olarak yeniden kullan�ma haz�r
getirilebilir olmas�. �imdilerde virjinya
�niversitesinde ki malzeme bilimciler daha dayan�kl� ve g��l� �elik �retmenin
yollar�n� ar�yor. Yani �elik evrimini hi� tamamlam�yor.
����������������
A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin
Ayr�nt�lar�nda Vard�r.
1.
�elik nedir?
2.
�elik nas�l �retilir?
3.
En m�thi� mimarilerde neden �elik kullan�l�r?
4.
�elik �retimini ilk kim ba�latt�?
5.
�elik neden paslanm�yor?
6.
D�nya mimarisine �eli�i ilk kim ve hangi yap�yla katt�?
7.
Hi�bir kiri� kullan�lmad���n� bildi�imiz horst tover binas�nda �elik kullan�ld� m�?
8.
�elik tekrar kullan�ma m�sait mi?
9.
�elik suya dayan�kl�m�d�r deniz altlar� ve gemilerde
kullan�labilinir mi?
Fatma Aksuz No:08010004027
Fen ve teknoloji ��retmenli�i 4. s�n�f