Biliyormuydunuz (30
Dakika)
����������� Reachert
ve Cohny diye iki arkada� sert ve yumu�ak tekerlek
bile�enleri aras�ndaki fark� ara�t�r�yorlar. Lastikler �zerinde di�ler var. Bu
di�ler geli�i g�zel yerle�tirilmi� gibi g�r�n�yor ama bunlar incelikli dizayn
ile yap�lm��t�r. �zelliklerinden biri sesi azaltmalar�d�r. E�er d��ar�daki fren
lastikleri kare �eklinde olsayd� i�erdeki ses sa��r edici olabilirdi. Bu
t�rt�llar�n a��k�a bir ba�ka �zelli�i de yol �zerindeki suyu da��t�yor
olmas�d�r. �a��rt�c� ama modern bir radikal lastik saniyede 5 litre kadar suyu
da��tabilir. Bu bir saatte 18 bin litre kadar olur. Reachert
ve Cohny di�li ve d�z tekerlekleri test etmek i�in
d�z ve kaygan bir yol se�iyorlar. Ama� saatte 40 mille bu kaygan yola f�rlamak
ve frenlere as�lmak ve iki �ift tekerle�in de duru� mesafesini �l�mek. �lk �nce
di�li tekerle�i arabaya tak�p sabit bir mille yola ��k�yorlar. Ara�ta
kilitlenmeyen bir fren sistemi oldu�undan tekerlekler k�t� bir kaymada
kilitlenmiyor fakat yine de de�i�ikli�i di�liler yarat�yor. Durma mesafesi 72
metredir. Sonra arabaya d�z tekerlekleri tak�yorlar. Frenler �al���yor fakat
kaygan tekerlekler yolu tutmuyor. Duru� mesafesi 124 metredir. T�rt�ll� tekerle�in
kinden 71 metre daha fazla. Bu da yakla��k bir futbol sahas� kadard�r. Yumru
par�alar�n fark yaratt��� kan�tlanm�� oldu. Baz�lar� 5 santimetre y�ksekli�inde
olan plastik t�pler a�z�na kadar dolu gazl� i�ecekler ile dolu �i�eler haline
getiriliyor bunu fabrika y�lda 72 milyon �i�e �retiyor. Hepsi �s�t�l�p �eklini
koruyor. Polietilen trafilayt denilen esnek termoplastikten yap�lma k���k minyat�r formlarda
ba�l�yorlar. ��indeki gaz� korudu�u i�in kabarc�kl� i�eceklerde
kullan�l�yorlar. Di�er maddeler i�ece�in i�indeki gaz�n �ok daha �abuk
ka�mas�na neden oluyorlar. Bu k���k plastik t�pleri b�y�k �i�elere �eviren
i�leme esneterek �i�e bi�imlendirme deniyor. Bu plastiklerin �i�irilip
esneterek birka� saniye i�erisinde do�ru �ekil ve boyuta gelmesi demek bu 13 santimetrelik
plastikler 2 litrelik �i�eler yapmak i�in kullan�l�yor ve bu makine 24 saat
�al��arak saniyede iki bu�uk �i�e �retiyor. Bu da saatte 9 bin, g�nde 220 bin
tane demek. 40 saniyede125 derece �s�t�ld�klar� f�r�nlara g�t�r�lerek
ba�l�yorlar. Bu i�lem preformu �i�irip
geni�letebilecek maksimum esnekli�e ula�t�racak kadar �s�t�yor. Kabaran s�cak
t�pler boyundan 2 litrelik �i�e kal�plar�n i�ine giriyorlar. Burada 1,5 t�p�n
a�z�ndan a�a�� sokuluyor ve 40 bar yani yakla��k 580 pisiay
de�erindeki hava kal�b�n i�erisine verilirken plastik geni�liyor. S�cak t�p
geni�letilip �i�irilirken �i�eyi an�nda so�utan ve yo�unlu�unu buharla d��ar�
vermesini sa�layan so�uk su kal�b�n d���nda devir daim yap�yor ve �i�e
tamam�yla kat� doldurmaya haz�r oluyor. Bu �i�elerin i�inde 2 barl�k bir bas�n�
yani atmosfer bas�nc�n�n iki kat� onun i�in bu �i�eler bu bas�nc� an�nda
kald�rmak i�in son derece dayan�kl�d�r. �i�e �alkalan�rsa i�indeki bas�n�
artar� Evde kullan�lmak i�in �retilen yap��t�r�c�lar uzun s�re de�i�ikli�e
u�ramad� taki yeni nesil yap��t�r�c�lar piyasaya
s�r�lene kadar. Onlardan bir tanesi siyanoakrillit
ama biz onu Japon yap��t�r�c�s� veya s�per yap��t�r�c� olarak biliyoruz. Bu
tamamen tesad�f� olarak �retilmi�tir. �kinci d�nya sava�� s�ras�nda Kodak
ara�t�rma kimyageri Herri kluvyer
t�fek d�rb�nleri i�in saydam bir plastik geli�tirmeye �al���yorlard�. Siyanoakrillit kullanmay� denedi ama bu madde saydam
olmas�na kar��n s�rekli bir yerlere yap���p duruyordu. Bu maddenin yap��t�r�c�
potansiyelini ke�fetti ve onu m�kemmel hale getirdikten sonra 1958 de s�per
yap��t�r�c� ad�yla piyasaya s�rd�. Bunun s�rr� i�indeki siyanoakrillitte
yat�yor. Yap��kan s�rece�imiz hemen her yer nesnenin y�zeyinde az da olsa su
bulunur ve siyanoakrillittin sertle�mesi i�in gereken
tek �ey �ok az miktar da nem. Vietnam sava�� s�ras�nda Amerikal� askeri
cerrahlar �l�mc�l yaralar�n �st�ne t�bbi s�per yap��t�r�c� s�r�yordu. Bu
kanamay� durduruyor ve tedavi i�in uygun �artlar olu�ana kadar hastan�n
beklemesini sa�l�yordu. Bu g�n pek �ok t�bbi m�dahalede s�kl�kla kullan�l�yor.
Ancak evde kullan�lmak �zere �retilen s�per yap��t�r�c�lar yaraya s�rmemek
gerekiyor. Bu derinin tahri� olmas�na hatta yanmas�na sebep olabiliyor. T�bbi
s�per yap��t�r�c� sezaryen gibi operasyonlarda diki� yerine kullan�l�yor. En
inan�lmaz yan� deriyi sadece 10 saniyede yap��t�r�yor olmas�d�r. S�per
yap��t�r�c� evde kullan�lan bir �r�n ama sanayi tipi yap��t�r�c�lar kadar g��l�
yeni teknolojiler i�inde ayn� �ey ge�erli. Reachert
ve Cohny �ift tarafl� band� al�p y�zlerine
s�rd�klerinde yap��m�yor. Ancak �zerine bas�n� uygulad�klar�nda 95 kg
a��rl���ndaki bir insan� 58 saniye havada tuttu. Bu t�r bantlar g�ne� enerjisi
panellerini �at�lara sabitlemek ve binalara kaplama yapmak i�in kullan�l�yor.
A�a��daki Sorular�n Cevaplar� Filmin
Ayr�nt�lar�nda Vard�r.
1-Reachert Cohny
tekerlekler �zerinde ka� deney yap�yorlar?
2-Tekerlekler niye t�rt�ll�d�r?
3-T�rt�kl� tekerlekli ile d�z tekerlekli arabalar�n duru�
mesafeleri ka� metredir?
4-be� cm y�ksekli�indeki t�pler nas�l kola �i�eleri haline
getiriliyorlar?
5-Araba lastikleri d�z olsayd� ne olurdu?
6-Siyanoakrillit nerelerde kullan�l�r?
7-Siyanoakrillit �in ��kar�lma sebebi
nedir?
8-Sava�larda niye siyanoakrillit
kullan�l�yordu?
9-5 cm y�ksekli�indeki t�pler nerelerde kullan�l�r?
10-5 santimetredeki t�pler �i�irildikten sonra ka� cm oluyor?
���������������������������������������������������������������
SA�ME
SAVDA B�YOLOJ� 5. SINIF
����