����������� Altm�� be� y�l �nce, on km �ap�nda,
bol iridyum ihtiva eden bir astroid; 45.000 km h�zla d�nyaya yakla�maktayd�. Bu
astroid Meksika yutacana b�lgesine d��m�� ve devasa bir kreter olu�mu�tur. Bu
d���� sonras�nda astroidin h�z�ndan ve bar�nd�rd��� maddeler nedeniyle
felaketler ard� ard�na gelmi�tir. Belkide en y�k�c� ve yok edici unsur bu
olaylard�r. Bu olaylar tsunami, dev kas�rgalar, yang�nlar ve g�ne�ten gelen bol
radyo aktif ���nlard�r. Bu olaylar d�nya �zerindeki canl�lar�n %70�nin yok
olmas�na neden olmu�tur. Tam anlam�yla yok olan canl�lardan biri dinozorlar
idi. Peki geri kalan canl�lar nas�l kurtulmu�tur? Bilim insanlar� kurtulan
canl�lara bakt���nda bunlar�n k���k bir hacime sahip, toprak alt�ndaki
bar�naklarda ya�ayabilen memeli hayvanlar oldu�unu belirtmi�lerdir. Bu k�s�mda
topra��n bu gibi felaketlerde �ok iyi bir yal�t�m maddesi olarak i�lev
g�rd���n� anlamaktay�z.. Akla �u soru gelmektedir; bir astroid d�nya �zerindeki
canl� hayat�n� nas�l yok edebiliyor? Bilim adamlar� dinozorlar�n yok olu�unu
sadece bir astroidin de�il: bunun d�nyaya gelmesi ile birlikte meydana gelen
yani cereyan eden olaylar neden olmu�tur denilmektedir. Bu olaylardan en
�nemlisi hiper kas�rgalar�d�r diyor bilim adamlar�. ��nk� bu kas�rgalar
g�n�m�zde cereyan eden kas�rgalardan �ok farkl�d�r. Hiper kas�rgas� saatte 800
km h�za ula�abilen (���k h�z�na e�de�er), yerden y�ksekli�i 35 km �zerinde olan
yani atmosferin strosfer kat�na kadar uzanabilen devasa kas�rgalard�r. Bu gibi
kas�rgalar�n birden fazla yerde ayn� anda olu�tu�unu varsayarsak bir canl�
neslini rahatl�kla yok edebilir. Normal kas�rgalar yani g�n�m�zde cereyan
edenler ise en fazla 300 km h�za ula�abilen, y�ksekli�i bulutlar�n seviyesine
kadar ula�abilen k���k kas�rgalard�r. Peki, bu hiper kas�rgalar nas�l olu�tu o
d�nemde? Bilim adamlar� bu astroidin okyanusa d��mesi ile suyun s�cakl���n�n 50
santigrat derecenin �zerine ��kmas�n�n ard�ndan su buhar� h�zla atmosfere
y�kselmi�tir. Bu buhar r�zg�r ile �ekil alarak dairesel bir g�r�n�m alm��t�r.
Bu buharla�ma devam ettik�e hiper kas�rga ad�n� verdi�imiz devasa bir g�r�n�m
olu�makta, �ok y�k�c� ve �l�mc�l bir durum almaktad�r. Atmosferi dahi tahrip
etme g�c� bulunmaktad�r. Bu tahrip �e �ekilde olmaktad�r: su buhar� H2O form�l�yle g�sterilir.
Bu buhar strosfere kadar y�kseldi�inde g�ne� ���nlar�n�n etkisiyle bu form�l H2 ve O diye ayr�l�r.
Sonra bu O ler atmosferi tahrip etme g�c�ne sahip O3�leri olu�turular.
Bu
kas�rgalar g�n�m�zde neden hi� g�r�lmemektedir? Olu�mas� i�in g�n�m�z d�nyan�n durumu
buna zemin haz�rlayabilir mi? Biliyoruz ki bu kas�rgalar�n olu�mas�na en b�y�k
kaynak okyanuslar�n �s�nmas�d�r. Bu sular�n �s�nmas� g�n�m�zde k�resel �s�nma
ve su ile irtibatta olan yanarda�lar sa�layabilir. �Fakat �uana kadar 35 santigrad�n �st�ne
��kt��� g�r�lmemi�tir. Bu nedenlerden dolay� �uan m�mk�n g�r�lmemektedir. �
�����������������������
��A�a��daki Sorular�n
Cevaplar� Filmin Ayr�nt�lar�nda Vard�r.
1.
Meksika yutacana d��en astroidin �ap� ve hareket h�z� nedir?
2.
Hiper kas�rga nas�l olu�ur ve di�er kas�rgalardan ay�ran
�zellikleri nelerdir?��
3.
Hiper kas�rgalar� g�c�n� nas�l ve nereden al�rlar?
4.
Hiper kas�rgas� atmosferi nas�l tahrip edebilir?
5.
�arpma teorisini destekleyen en b�y�k kan�t nedir?
6.
Astroid hipotezi ilk kez ne zaman ve kim taraf�ndan at�lm��t�r?
7.
Dinozorlar� ger�ekte hangi nedenler yok etmi� olabilir ve
bununla ilgili teoriler nelerdir?
8.
En �l�mc�l kas�rga d�nyada ne zaman oldu ve ismi nedir?
9.
G�n�m�zde g�r�len kas�rgalar�n �zellikleri nelerdir?
10.
G�n�m�zde hiper kas�rgan�n ger�ekle�ip ger�ekle�medi�ine
dair kan�tlar var m�?
11.
K-T s�n�r� ne demektir?
12.
Astroid �arpmas� sonucunda sa� kalan canl�lar nas�l
kurtulmu�tur bu felaketten?
��������������������������������������������������������������
�smail TOPAL E��T�M B�YOLOJ� 4. SINIF