 |
VAN SANAL HERBARYUMU'NUN TANITILMASI (Tan�t�m Filmi)
I��k Kutusunu Üretebilirsiniz
VAN SANAL HERBARYUMU'NUN GEÇM���
*Yüzüncü Y�l Üniversitesi E�itim Fakültesi Biyoloji Anabilim Dal� Zeve Kampusu/VAN
ÖZET
Bu çal��mada; Yüzüncü Y�l Üniversitesi E�itim Fakültesi Ortaö�retim Fen ve Matematik Alanlar� E�itimi Biyoloji Anabilim Dal�nda 1994-2005 y�llar� ars�nda Van ve çevresinde yap�lan floristik çal��malarda toplanan materyallerin, sanal ortama aktarma yöntem ve araçlar�n� içermektedir. Toplanan bitkilere ait resimlerin, taze ve kuru materyallerin Materyal Geli�tirme ve Haz�rlama Odas�nda; saklanmas�, dijital ortama aktar�lmas�nda izlenen yöntemler ve kullan�lan sanal-gerçek, ö�retim araç -gereçleri tan�t�lmaktad�r. Ayr�ca Van ve Ülke Floras� için �imdiye kadar yap�lm�� ve yap�lacak çal��malarda izlenmi� ve izlenecek yöntemlerin gerekçeleri tan�t�lmaktad�r. Van Sanal Herbaryumunda bulunan yakla��k 6 bin görüntünün; Nasip Demirku�(ND), Mehmet Koyuncu(MK), Mehmet F�rat(MF) ve Metin Arma�an (MA)’�n toplad�klar� bitkilerin kuru, taze materyaller ve çekilen canl� resimlerden olu�maktad�r. Van Sanal Herbaryumunun haz�rlan���, i�leyi�i geçerlili�i ve gereklili�i tan�t�lacakt�r.
Anahtar kelimeler: sanal herbaryum, I��k Kutusu, sanal materyal geli�tirme, Van
I.G�R��
2004 y�l�nda ön çal�ma amac�yla sanal herbaryumla ilgili saptanan; dünyan�n önemli herbaryumlar�na ait web sitelerine ilave olarak; internette;“virtual herbarium”, “digital herbarium” ve herbaryum; kavram ve k�sa cümleleriyle, Google, Altavita, Yahoo bilgi tarama motorlar�nda bilimsel kurallara uygun taramalar yap�larak;bu konuda toplanan bilgiler, kaynaklar k�sm�nda, web adresleriyle ilgili k�sa ve öz bilgiler verilmi�tir. Dünyada sanal herbaryum konusunun kurallar� henüz ilk dönemlerini ya��yor ve kurulum a�ans�ndad�r.
Van çevresinden vejetasyon dönemlerinde toplanan bitki örnekleri, canl� ve kurutulmu� herbaryum materyali olarak taray�c�lar ve I��k Kutusu arac�l��� ile scan edilerek sanal ortama aktar�lm��t�r. Görüntüleri çekilen tüm bitki örnekleri herbaryum kurallar�na uygun kurutularak Van Sanal Herbaryumu Kuru Bitki Örne�i koleksiyonu olu�turulmu�tur. Habitatlar�na ve bitkilere özgü çekilen görüntüleri, ayr�ca bitki te�hisi a�amas�nda: bitkilerin karakteristik organlar� ve özgün mikroskobik özelliklerini ta��yan görüntüler; bilgi havuzu için, mikroskop-luplara tak�l� CCSVR cihaz�, I��k kutusu ve dijital foto�raf makineleri ile bilgisayarlara ortam�na aktar�l�p bitkilere ait görüntü koleksiyonu olu�turulmaya çal���lm��t�r. Bunlara ilave olarak arazi gözlemleri ve bitki toplama adresleri, ya�am yeri tiplerine ait veriler kay�t edilmi�tir. Daha sonra, sanal, taze ve kuru bitki örnekleri ve verileri; internet, ilgili bilimsel bas�lm�� bilgiler, Türkiye Floras� Kitaplar�na (The Flora of Turkey and the East Aegean Islands’a) ve kom�u ülke flora kitaplar�na yararlan�larak ve mikroskop-luplar kullan�larak te�his edilmi�tir. Ayr�ca te�his edilen bitkilerin; bilindi�i kadar�yla kullan�m alanlar� ve kullan�m amaçlar�yla ilgili bilgileri (ekonomi, kültür, tar�m,ilaç) toplanarak doküman içerisinde de�erlendirilmi�idir.
II. MATERYAL VE METOT
1-Her çiçeklenme dönemlerinde çe�itli yörelere ait lokalitelerde periyodik olarak bitki materyali, görüntüleri ve habitat-bitki gözlemlerine ait veriler toplanm��t�r.
2-Araziden getirilen taze bitki örnekleri; scaner ve ���k kutusu yard�m�yla taranarak bilgisayara aktar�ld�ktan sonra herbaryum kurallar�na göre düzenlenerek
kurutulmu�tur. Bitki örnekleri trinoküler-lup mikroskoplarla te�hisi yap�l�rken, her bitkiye özgü te�his edici özelliklerini içeren mikroskobik görüntüler; mikroskoba tak�l�; CCSVR cihaz�, dijital foto�raf makinesi veya ���k kutusuyla arac�l��� ile büyültülerek bilgisayara aktar�lmaya çal���lm��t�r. Böylece çok say�da bitkinin te�his edici özelli�ine ait görüntülerde toplanm�� ve. bu görüntüler;Van Floras� Sanal Herbaryumu’nun nitel veri taban�n olu�turmu�tur.
3-Bilgisayar ortam�na aktar�lan görüntüler s�ras�yla; Adobe Photoshop grafik program� kullan�larak rötu�la�arak; her taksonun ait, bir görüntü örne�i Van Floras� Sanal Kitab� için, bir Van Floras� Renkli Kitab� için ve bir örne�i de Van Floras� Sanal Herbaryumu web sayfas� için haz�rlanm��t�r.
4-Web sayfas� için haz�rlanan görüntüler ve yaz�lar:Adobe Macromedia Studio 8 ürünlerinin tan�t�m sürümleri arac�l���yla i�lenerek; Van Floras� Sanal Herbaryumu Web Sitesi görüntü ve yaz�l� veriler haz�rlanm��t�r.
5-Türkiye Floras� Kitaplar�nda: Van Floras�na ait bitkilerin deskripsiyonlar� (tan�m metinleri)ve yay�l�� alanlar�, her bitki taksonuyla ile ilgili bilinen Türkçe isimleri ve tüm kullan�m alanlar�na özgü kaynaklar;ABBYY FineReader 8 profesyonel OCR program�n�n k�s�tl� sürümü kullan�larak bilgisayar ortam�na aktar�lm��t�r.Bu bilgiler,Van Floras�’n�n nicel veri taban�n� olu�turmaktad�r.
6-�nternet üzerinde;Van ve çevresi bitkilerinin; ekonomik, süs, ziraat, tar�m ve kültür alanlar�ndaki kullan�mlar�n�n tan�t�m�, �nternet, ekstra net (özel d�� a�) ve intranet (iç a�) üzerinde Van yöresi bitkileriyle ilgili veri sorgulama ve bitki te�hisine yönelik; istenildi�inde kapsam geni�letilebilecek ve tüm Türkiye bitkilerini ta��yabilecek durumda olacak �ekilde:. 100 bin bitki örne�i özelliklerini sorgulayabilecek ve ta��yabilecek amac�yla;2. ve 5. maddelerde amaca uygun toplanan i�lenmi� ve haz�rlanm�� nitel ve nicel veritaban� bilgileri; MS SQL veritaban� i�leme ve uygulama program� kullan�larak, uygulaman�n yaz�lmas�;uygulama MS SQL server üzerinde ASP.NET, webscript, javascript, HTML, XML kullan�larak haz�rlanacak; Web Tabanl� Van Floras� Yaz�l�m�n�n Tüm Haklar� Aç�k Kodlar�yla, ilerde amaca uygun geni�letilip veya de�i�tirilip, Türkiye Floras� ve Faunas�nda kullan�labilecek �ekilde projesi haz�rlanmaktad�r.
III.VAN SANAL HEBARYUMU’NUN ÖZGÜNLÜ�Ü
1-I��k kutusuyla çekilen; kartonsuz taze bitki örneklerinin 3.4x büyütmeli makroskobik genel görüntüler.
2-Mikroskop-lupa tak�l� CCSVR cihaz�, dijital foto�raf makinesi ile çekilen ve ���k kutusundan 50–60 büyültmeye kadar bitki te�hisi amac�na yönelik mikroskobik görüntülerin te�his esnas�nda al�nmas�. Bu görüntüler; Türkçe ve �ngilizce deskripsiyonunda(tan�m metninde), Türkçe ve Latince kavramlar�n geçti�i k�s�mlar�n üzerine link at�lacakt�r.
3-Her bitkinin bilinen tüm Türkçe veya yerel adlar�na ve Latince adlar�na göre kategorize edilecektir.
4- Her bitkinin bilinen tüm ekonomik, kültürel, süs, t�bbi ve zirai kullan�m amaçlar� ve sahalar� literatürde bilindi�i kadar�yla verilecektir.
5-Her kuru ve taze bitki görüntüsünün ait oldu�u kuru bitki örne�i sanal herbaryum yay�n odas�n raflarda haz�r ve özgün sistematik kurallara göre dizilecektir. Bu kuru bitki örneklerinin demonstrasyon örne�i olmas� nedeniyle tahrip olmamas� gerekir. Çünkü görüntüyle e�le�mesi güçle�ebilir. Bu bilgiler �����nda zorunlu olmad�kça sanal odadan d��ar�ya ödünç verilmeyecektir.
6-�nternet, ekstra net (özel d�� a�) ve intranet (iç a�) üzerinde; Van yöresi bitkileriyle ilgili veri sorgulama ve bitki te�hisine yönelik anahtar� geli�tirmek.
7-Van Floras� Sanal Kitab� (CD’si)
Van Sanal Herbaryum’unda bir bitkiye ait
A-I��k Kutusuyla scan edilmi� taze örne�in 3.4X büyütlmeli görüntüsü,
B-Kuru örne�in scan edilmi� 3.4X büyültmeli görüntüsü
C-Habitattan çekilmi� görüntüsü
D-Taksonun özgün mikroskobik özelliklerine ait te�his edici görüntüler.
E-Kuru bitki örnekleri
F-Taksonun en son güncel ad� ve deskripsiyon(tan�m metni) özellikleri
G-Taksonla ilgili önemli ulusal ve uluslar aras� linkler bulunacakt�r.
IV. VAN SANAL HERBARYUMUNUN; AMAÇ , HEDEF VE SONUÇLARI
Van Sanal herbaryumun amac�na uygun toplanan ve haz�rlanan dokümanlar: �nternet üzerindeki proje ile ilgili, TUBIVES ve benzeri önemli siteler dikkate al�narak, düzenlenip amaçlar�n disiplinine uygun kullan�lacakt�r. Bu amac� gerçekle�tirmek için: haz�rlanan proje kapsam�nda gereksinim duyulan ve sat�n al�nacak, yaz�l�m programlar� (yumu�ak araçlar) ara �l��� ile veriler; bilgisayar ortam�n a aktar�ld�ktan sonra, amaçlar�m�za uygun rötu�lan�p(düzenlenip) gerekli yaz�l�mlar kullan�larak;
1-Van Floras� Renkli Kitab�.
2-Van Floras� Sanal Kitab�(CD’li).
3-Van Floras� Sanal Herbaryumu’na ait; kuru bitki örnekleri ve görüntü koleksiyonu.
4-�ntranet (iç a�), ekstra net(özel d�� a�), internet kurallar�na uygun, çok yönlü amaçlara hizmet verebilecek sorgulama bilgilerini içeren: Van Floras� Sanal Herbaryumu Web Sitesi ve Van Floras� Sanal Herbaryumu alt yap�s� haz�rlanacakt�r.
5-Ulusal; sanal ve gerçek herbaryumlara veri taban� olu�turmak-olu�umlar�na h�z kazand�rmak.
6-�nternet, ekstra net (özel d�� a�) ve intranet (iç a�) üzerinde botanik bilim dal� ö�retimine ve botanik laboratuarlar�na yönelik hizmet veren doküman ve veri olu�turmak.
7-�nternet üzerinde; Van ve çevresi bitkilerinin; ekonomik, süs, ziraat, tar�m ve kültür alanlar�nda kullan�lan bitkilerin bilimsel tan�m�yla birlikte internet üzerinden her düzeye hizmet vermesi.
8-�nternet, ekstra net (özel d�� a�) ve intranet (iç a�) üzerinde Van yöresi bitkileriyle ilgili veri sorgulama ve bitki te�hisine yönelik anahtar� geli�tirmek.
9-Benzer çal��malara örnek olmas� bak�m�ndan: do�adan internet ortam�na veri; toplanmas�, haz�rlanmas� ve hizmete aç�lmas�na kadar, kullan�lan araçlar ve kullan�m �ekline yönelik, izlenen yöntemler hakk�nda derli toplu bilgi olu�turmak.
10-Uluslar aras� seviyede ülkemizi tan�tmak, ülkemiz ekonomisine, turizmine, kültürüne ve ö�retimine katk�da bulunmak.
11-Bu çal��ma ile dünyada ilk defa; I��k Kutusu kullan�larak, scanerla, bitkilerin taze, kuru mikroskobik-makroskobik �nternette ve Literatürde yap�lan ulusal ve uluslararas� ara�t�rmalarda genellikle sanal herbaryumlar; habitat içindeki çekilen bitki foto�raflar�ndan, kuru bitki örneklerinin kartona yap���k foto�raflar�ndan veya kartonlar� scaner üzerine ters kapat�larak düz bitki görüntülerine ilave edilen foto�raf albümlerinden ibarettir.
KAYNAKLAR:
1-Montana Sanal Herbaryumu; http://montana.plant-life.org/key.html, Ödüllü olan bu sitede, kabaca bir bitki grupland�rma çetelesi, ayr�ca çok güzel disiplinize ve sistematize edilmi� bitki isim indeksi ile bitki görüntüleri ve deskripsyonunda(tan�m metninde) geçen kavramlar üzerine aç�klay�c� resim ve anlat�m linkleri at�lm��, Gelece�e yönelik en iyi emekleyebilen bu web sitesinde; görüntülerin üzerine gereksiz koruma ve hareketli özgün animasyon ve gif dosyalar� konmu�tur.
2-Australia’s Virtual Herbarium (Avutralya Sanal Hebaryumu) http://www.anbg.gov.au/avh.html; Henüz kurulum a�amas�nda olup arazide çekilen bitki ve habitat resimleri ve scanerdan çekilen kartonlu görüntülerden ve ulusal-uluslar aras� tekst ve link bilgisinden ibarettir.
3-Fairchild Tropical Garden Herbarium; http://www.virtualherbarium.org/vh/db/index.htm; Site yap�m a�amas�nda ve sadece do�adan çekilen ve bahçeden çekilen resim, tekst ve basit bir sorgulama yaz�l�m�ndan olu�mu�tur.
4-The New York Botanical Garden Virtual Herbarium, (Newyork Botanik Bahçesi Sanal Hebaryumu) http://sciweb.nybg.org/Science2/userguide.asp ; sadece do�adan çekilen ve bahçeden çekilen resim, tekst, basit bir sorgulama yaz�l�m�ndan ve taksonlar�n ilk yay�nland��� makaleleri isimlerinden olu�mu�tur.
5-Virtual Herbarium of the Chicago Region, http://www.vplants.org/ ; Site de, tekst, basit bir sorgulama yaz�l�m�ndan olu�mu�tur.
6- Balears Adalar� Sanal Herbaryumu; http://herbarivirtual.uib.es/eng/index.html; Bu site de bitki isimleri ve scan edilmi� bitki görüntüleri vard�r.
7- North Caroline Üniversitesi Virtual Herbaryumu; http://www.ibiblio.org/pic/herbarium.htm ; Bu site e�itime yöneliktir ve bu sitede kartona yap��t�r�lm�� herbaryum materyallerinin foto�raflar� çekilmi� ve tür etiketleriyle verilmi�tir.
8- Utah Valley State College Herbaryumu; http://herbarium.uvsc.edu/index.shtml ; familyalar ve sistematik s�rayla bitkiler verilmi�tir. Ayr�ca herbaryum örneklerinin ve do�ada çekilmi� foto�raflar�yla, örneklerin topland��� yerler, iklim ko�ullar� da verilmi�tir.
9- Saskatchewan Üniversitesi Virtual Herbaryumu; http://www.usask.ca/biology/virtualherbarium/index.php , bu sitede bitkilerin te�hisi için dikotom anahtar konmu�tur. Te�histe ve tan�mda kullan�lan baz� özelliklerin üzerine link verilerek metin halinde aç�klama getirilmi�tir. Görüntüleri ise herbaryum materyalinin foto�raflar� olu�turmaktad�r.
10-Enviromental Surveillance, Education and Research Program’�nda; http://www.stoller-eser.com/CMP/Herbarium/herbariumsearch.asp , bir sorgu sayfas� verilmi� ve örneklerin habitatlar� ile toplay�c� notlar� yer almaktad�r. Örneklerin herbaryum materyali iken çekilmi� görüntüleri yer almaktad�r.
11-Teksas Üniversitesi’nin Virtual Herbaryumu’nda; http://uvalde.tamu.edu/herbarium/index.html , Bitkilerin yaprak, çiçek, gövde ve tümünün foto�raflar� ayr� ayr� verilmi�tir.
12-Leida Üniversitesi’nin A�aç Hastal�klar� Virtual Herbaryumu ise; http://labpatfor.udl.es/herbariovirtual/herbariovirtual2.html , sadece isimlerden ve foto�raf albümünden olu�maktad�r.
13-The Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation (CSIRO) da verilen virtual herbaryumda ise;
14-http://www.cse.csiro.au/research/SAND/sand_virtual_herbarium.htm , bitkiler index halinde verilmi�, bu isimlerin üzerine link verilerek do�al alanlar�nda ki foto�raflar� verilmi�tir.
15-http://linnaeus.nrm.se/botany/fbo/welcome.html.en Linnean herbarium at the Swedish Museum of Natural History (S-LINN)
16-http://flora.nhm-wien.ac.at/ Pflanzenfamilien-Auswahl von Botanik im Bild
17-http://www.rbgkew.org.uk/index.html Royal Botanic Gardens, Kew Home Page
18-http://www.nrm.se/vxter.html.en Plants Swedish Museum Of Natural History
19-http://www.nathimus.ku.dk/BOT/index.htm Un�vers�ty Of Copenhagen Faculty Of Sc�ence
21-http://www.nybg.org/ Bulbs at The New York Btoanical Garden
22-http://geo.ou.edu/Botanical/ Atlas of the Flora of Oklahoma
23-http://elib.cs.berkeley.edu/photos/flora/ University of California, Berkeley
24-http://www.botany.wisc.edu/wisflora/ Checklist of the Vascular Plants of Wisconsin
25-http://www.csdl.tamu.edu/FLORA/ Texas A&M BWG – Home
26-http://129.116.69.198:427/Tex.html UT Flora of Texas Project
27-http://www.noble.org/imagegallery/grasses.html Plant Image Gallery Scientific Index
28-http://www.huh.harvard.edu/ Harvard University Herbaria
29-http://ucjeps.berkeley.edu/ University and Jepson Herbaria Portal to California Flora
30- http://www.flmnh.ufl.edu/natsci/herbarium/flasvasc.htm Vascular Plant Collection University of Florida Herbarium (FLAS)
31-http://oregonstate.edu/dept/botany/herbarium/ Oregon State University Herbarium
32-http://linnaeus.nrm.se/botany/fbo/welcome.html.enLinnean herbarium at the Swedish Museum of Natural History (S-LINN)
33-http://flora.nhm-wien.ac.at/Pflanzenfamilien-Auswahl von Botanik im Bild
34-http://www.rbgkew.org.uk/index.htmlRoyal Botanic Gardens, Kew Home Page
35-http://www.nrm.se/vxter.html.enPlants Swedish Museum Of Natural History
36-http://www.nathimus.ku.dk/BOT/index.htmUn�vers�ty Of Copenhagen Faculty Of Sc�ence
37-http://www.nybg.org/Bulbs at The New York Btoanical Garden
38-http://geo.ou.edu/Botanical/ Atlas of the Flora of Oklahoma
39-http://elib.cs.berkeley.edu/photos/flora/University of California, Berkeley
40-http://www.botany.wisc.edu/wisflora/Checklist of the Vascular Plants of Wisconsin
41-http://www.csdl.tamu.edu/FLORA/Texas A&M BWG – Home
42-http://129.116.69.198:427/Tex.html UT Flora of Texas Project
43-http://www.noble.org/imagegallery/grasses.html Plant Image Gallery Scientific Index
44-http://www.huh.harvard.edu/Harvard University Herbaria
45-http://ucjeps.berkeley.edu/University and Jepson Herbaria Portal to California Flora
46-http://www.flmnh.ufl.edu/natsci/herbarium/flasvasc.htmVascular Plant Collection University of Florida Herbarium (FLAS)
47-http://oregonstate.edu/dept/botany/herbarium/ Oregon State University Herbarium